Rus poeziyasının Gümüş dövrü - Seçmə şeirlər
01.02.24

XIX əsrin sonlarına XX əsrin əvvəllərinə aid edilən zəngin rus poeziyasının otuz illik dövrü (1890–1920) böyük bir ədəbi nəslin fəaliyyəti, eyni zamanda müxtəlif ədəbi cərəyanların meydana gəlməsi ilə əlamətdardır. Bəzi tədqiqatçılar Gümüş dövrün başlanğıcını on il qabağa – 1880-ci ilə çəkirlər və bununla razılaşmaq mümkündür. Lakin dövrün sonu ilə bağlı fikirlər bir qədər mübahisəlidir: belə ki, həmin dövrün Rusiyada vətəndaş müharibəsinin başlanması ilə sona çatdığını söyləyənlərlə yanaşı, bəzi araşdırmaçılar onun Alesandr Blokun vəfat etdiyi, Nikolay Qumilyovun güllələndiyi ildə (hər iki hadisə 1921-ci ilin avqustuna təsadüf edir) bitdiyini iddia edirlər. Hətta Gümüş dövrün ömrünü Mayakovskinin intihar etdiyi 1930-cu ilə qədər uzatmağa çalışan opponentlər də var. Əsassız olmayan bütün bu fikirləri ümumiləşdirəndə isə ortaya belə bir mənzərə çıxır: rus poeziyasının Gümüş dövrü bir variantda (1890-1920) otuz il, digər variantda (1880-1930) əlli il – yarım əsr təşkil edir. 

Əlbəttə, ədəbiyyat tarixi üçün otuz ya əlli ilin elə də ciddi fərqi yoxdur, ədəbiyyatın özü üçünsə məhz bu yarım əsrlik müddətdə ortaya çıxmış parlaq imzaların – akmeizm, futurizm, kubofuturizm, eqofuturizm, imajinizm kimi ədəbi cərəyanların yaradıcısı olan sənətkarların böyük önəmi var. Geniş siyahıdakı adlar, sadəcə, göz oxşayır: Boris Pasternak, Anna Axmatova, Marina Svetayeva, Andrey Belıy, Sergey Yesenin, Osip Mandelştam, Valeri Bryusov, İqor Severyanin, Vladimir Narbut, Konstantin Balmont, İnnokenti Annenski, Zinaida Gippius, Maksimilian Voloişin, Velimir Xlebnikov, Vera İnber, Mirra Loxvitskaya, Saşa Çyornıy, Mixail Kuzmin, Sergey Qorodetski, Vladislav Xodaseviç, Dmitri Merejkovski, Nikolay Aseyev, Ryurik İvnev, Nadejda Teffi, Demyan Bednı, İlya Selvinski, Nikolay Klyuyev, Aleksandr Vvedenski, Anatoli Marienqof.

Rus poeziyasının Gümüş dövrünə aid poetik nümunələrdən bir neçəsini oxuculara təqdim edirik.






Osip Mandelştam 

* * *

Nəhəng fil qulağında yaşayırıq sanki biz,
Onca addım o yanda eşidilmir səsimiz.
Qulaqları dəng edən o qaniçən, o alçaq
Kreml dağlısının səsi-sözüdür ancaq.
Soxulcantək yağlıdır qapqara barmaqları,
Qupquru kəlmələri pudluq çəki daşıdır.
Tarakan bığlarının hey qımışır ucları,
Par-par yanır, işarır çəkməsinin quncları.
Boynuyoğun, heyvərə bir yığın vəkil, vəzir
Gəzir həndəvərində hər əmrinə müntəzir.
Fərman dalınca fərman, yollayır sola-sağa –
Nallayır gah alına, gah gözə, gah qasığa.
Ürəyinə yağ kimi 
yayılır edam səsi,
Və qabarır dağ kimi 
gen osetin sinəsi.




Anna Axmatova 

* * *

Niyə murdarlayıb içdiyim suyu,
yediyim çörəyə ağu qatdınız?
Niyə azadlığın gözünü oyub,
ağzına bir yekə daş tıxatdınız?
Əzabla can verən dostun-sirdaşın
acı qismətinə gülmədim deyə?
Bu dərdli vətənə dönük çıxmadım,
dar gündə atmadım, getmədim deyə?

Neynək. 
Bu dünyada şair olan kəs
cəlladsız, edamsız keçinə bilməz.
Alın yazımızdır – əlimizdə şam
zarımaq, ulamaq hər səhər-axşam.


Maksimilian  Voloşin 

* * *

Bu gecə o zərif əllərində mən
Bir titrək çırağa, oda dönəcəm...
Büdrəmə, yıxılma daş pillələrdə:
      Yerə salsan – sınacam, 
      Nəfəs alsan – sönəcəm.

Məni öz qəsrinin toranlığından
Ovcunda ehmalca keçirib apar –
O yolun ən qatı qaranlığında 
Bizim ürəyimiz şiddətlə çarpar…

Sənin ovucların mağara kimi –
İşartısı gələn mən də bir çıraq; 
Yanacam ovcunda ikona kimi…
Bəlkə, məni elə sənsən yandıran?



Marina Svetayeva  

* * *

Gedirsən, mənim oxşarım,
Gedirsən, gözünü yerə dikərək.
Mən də yeriyəndə yerə baxardım! 
Sən ey yoldan ötən, bir əylən görək!
 
Bir az gül-çiçək yığ, nəfəs dər bir an,
Bir azca dinclik ver ayaqlarına; 
Bu qara torpaqda kimdi gör yatan, 
Nə qədər yaşadı bax ki Marina. 

Qəbir torpağıdır – tutur adamı, 
Unut qəbrimi də qəbir kimi sən... 
Mən də çox sevərdim sükut məqamı 
Açılam ürəkdən, güləm ürəkdən! 

Gün vardı, hər günüm yüz ilə təndi, 
Qıvırcıq  tellərim düzlə, dağla bir...
Mən də vardım, mən də yoldan ötəndim! 
Sən ey yoldan ötən, ayaq saxla, dur! 

Qopar bu yerlərin gül-çiçəyindən, 
Nə qədər istəsən moruq dər, apar – 
Dünyada qəbristan çiyələyindən 
İrisi, dadlısı çətin tapılar.

Amma qəbrim üstdə məhzun dayanıb,
Başını köksünə əyməyin hədər.
Mənim xatirəmi yüngülcə anıb,
Elə yüngülcə də unutsan, yetər.  

Şəfəqlər üzündə oynaşır sənin! 
Çıxmısan elə bil qızıl küpündən... 
- Səni titrətməsin qoy mənim səsim 
Lap elə gəlsə də yerin dibindən. 




Sergey Yesenin 
  
ANAMA MƏKTUB 

Canım-gözüm ana, salamatmısan? 
Mən də salamatam. Salamlar sənə! 
Qoy axsın axşamın sirli işığı,
O yastı daxmana süzülsün yenə. 
 
Yazırlar, gizlicə dolub dərd-sərə 
Yanırsan həsrətdən korun-korun sən; 
Nimdaş sırıxlında gündə yüz kərə 
Yoluna çıxırsan mən nankorun sən. 

Şər vaxtı gözlərin dolur təlaşla, 
Axşamın toranı durur qəsdinə; 
Guya meyxanada, dava-dalaşda 
Saplayır bıçağı kimsə köksümə. 

Yox-yox, canım-gözüm! Xatircəm ol sən, 
Acı xəyallarla üzmə özünü.   
O qədər də əyyaş deyiləm ki, mən
Səni görməyincə yumum gözümü.

Mən dəyişməmişəm heç bir tikə də, 
Elə həminkiyəm – mehriban, həlim. 
Tək bircə arzum var: bitsin bu kədər, 
Yenə evimizə qayıdım, gəlim. 

Gələrəm, bağımız baharsayağı 
Ağappaq gül açıb çiçəkləyincə. 
Amma oyatma ha məni sübh çağı  
Oyatdığın kimi səkkiz il öncə. 

Ölən arzuları təkrar oyatma, 
Ölən ümidləri gətirmə dilə; 
Çox... çox itirmişəm mən bu həyatda, 
Başım az çəkməyib yaşıma görə. 

Öyrətməzsən məni heç duaya da, 
Dönmərəm keçmişə bir anlıq belə; 
Sevincim, təsəllim sənsən dünyada, 
Tək sənsən bir dünya aydınlıq mənə. 

Di bəsdi bu qədər gizli darıxdın, 
Yandın həsrətimdən korun-korun sən. 
Əynində o köhnə, nimdaş sırıxlın 
Az dayan yolunda mən nankorun sən. 



Boris Pasternak 

QIŞ GECƏSİ

Külək sovururdu, şırımlayırdı
qarı bu axşam.
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Yay günü mığmığa, hünü topası
oda cumantək,
Sovurub çırpırdı qar lopasını
şüşəyə külək.

Ox-ürək rəsmiylə naxışlanırdı
şüşə durmadan. 
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Tavanda kölgələr solğun təlaşla
titrəşirdilər,
Qol, qıç və talelər çarpazlaşıb da
cütləşirdilər.  

Və bir cüt başmaq da necə düşdüsə
taqqatan yerə,
Damdı göz yaşıtək paltarın üstə 
mumdan bir gilə.

Sovrulub gedirdi hər nə ki vardı
bu qarda tamam. 
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Və ehtiras odu, bucaqdan şamı
vurduqca külək
Sanki xaçabənzər qoşa qanadı 
gərdi mələk tək.

Keçdi bütün fevral qarlı-boranlı,
tam bir ay müdam
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.


Çevirəni Mahir N. Qarayev

Yenililklər
23.02.24
Kənan Hacı - Korifeyin həyatını cəhənnəmə çevirən Dahi - Mahir Qarayevin "Sonuncu korifey" romanı üzərinə qeydlər
10.02.24
Öz nəğməmlə tək qalmışam indi mən - Höte
08.02.24
Gülnar Səmanın “Sözümüz sözdür-2” kitabı “GlobeEdit” nəşriyyatında çap olunub
01.02.24
Rus poeziyasının Gümüş dövrü - Seçmə şeirlər
01.02.24
Rəşad Səfər - Çığıranlar və çığırmayanlar
29.01.24
“İsveç nəsr antologiyası” ilk dəfə Azərbaycan dilində
29.01.24
Küyülü Nəccari Səid - Olumla ölüm arasında
29.01.24
Qulu Ağsəs haqqında kitab işıq üzü görüb
27.01.24
Natəvana "yaxılan" qara və qırmızı boyalar - Fərid Hüseyn yazır
25.01.24
Mahir N. Qarayev - Qara maskalı qatil
25.01.24
Tanınmış alim Paşa Kərimov vəfat edib
25.01.24
Fərid Hüseyn - Sözümüzü Allaha çatdırana vida
24.01.24
Vaqif Sultanlının “İnsan dənizi” romanı Təbrizdə yayınlandı
16.01.24
"Arşın mal alan" Ankara Dövlət Opera və Balet teatrında nümayiş olunub
16.01.24
Mahir N. Qarayev - Bir dəqiqəlik sükut, yaxud fikirli gördüyüm fikir adamı
16.01.24
Səfər Alışarlı - "Səs" romanı ustalıqla yazılmış əsərdir
16.01.24
Dünyaca məşhur roman Azərbaycan dilində - İlk dəfə
16.01.24
Səlim Babullaoğlu - Düma, Natəvan, xəncər, arxalıq və oyun
14.01.24
Ədəbiyyat İnstitutunda unudulmaz şair Nurəngiz Günə həsr olunmuş tədbir keçirilib
10.01.24
Bu boyda ömrü məhəbbətsiz necə yaşayasan? - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında - Fərid Hüseyn
10.01.24
Bolqarıstanda beynəlxalq festivalda ölkəmizi “Açar” bədii filmi təmsil edəcək
10.01.24
Tanınmış yazıçı, ədəbiyyatşünas Çingiz Hüseynov vəfat edib
10.01.24

"Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin "Macarıstan" sayı və "Macar ədəbiyyatı" antologiyası nəşr olunub

26.12.23
Zərdüşt Əlizadə - Qəm-qüssə, kədər şairi
20.12.23
Fərid Hüseyn - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında
18.12.23
İki şair, iki şeir - Mahir N. Qarayev və Sesar Valyexo
18.12.23
Fərid Hüseyn  Bişkekdə Çingiz Aytmatova həsr olunan beynəlxalq forumda iştirak edib
13.12.23
Yun Fossenin Nobel mühazirəsi
11.12.23
2024-cü il üçün Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı Şuşadan Türkmənistanın Anev şəhərinə ötürülüb
11.12.23
Moskvada Əsgər Məmmədovun “Nar dastanı” adlı rəsm sərgisi açılı
11.12.23
Mixail Lermontov - Vəsiyyət    
11.12.23
Tutu Ağayeva - "Gözəgörünməzlər"in görünən və görünməyən tərəfləri
09.12.23
Səlim Babullaoğlu TÜRKSOY tərəfindən təltif olundu
09.12.23
Səlim Babullaoğlu - Allah və vətən aşiqi, böyük şair
09.12.23
Bakıda “Məhmət Akif Ərsoy. Seçmə şeirlər” kitabının təqdimatı olub
05.12.23
Dünya şöhrətli rumın şairəsi Ana Blandiana Bakıya gələcək
05.12.23
Kənan Hacının hekayəsi - Cin qapını bağlayır
05.12.23
Elçin Hüseynbəylinin hekayəsi - Dərs
05.12.23
Yevgeni Rezniçenko - Çağdaş rus poeziyası
30.11.23
Anar Məcidzadə - Canına dərd düşsün, ayrılıq salan
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.