Rus poeziyasının Gümüş dövrü - Seçmə şeirlər
01.02.24

XIX əsrin sonlarına XX əsrin əvvəllərinə aid edilən zəngin rus poeziyasının otuz illik dövrü (1890–1920) böyük bir ədəbi nəslin fəaliyyəti, eyni zamanda müxtəlif ədəbi cərəyanların meydana gəlməsi ilə əlamətdardır. Bəzi tədqiqatçılar Gümüş dövrün başlanğıcını on il qabağa – 1880-ci ilə çəkirlər və bununla razılaşmaq mümkündür. Lakin dövrün sonu ilə bağlı fikirlər bir qədər mübahisəlidir: belə ki, həmin dövrün Rusiyada vətəndaş müharibəsinin başlanması ilə sona çatdığını söyləyənlərlə yanaşı, bəzi araşdırmaçılar onun Alesandr Blokun vəfat etdiyi, Nikolay Qumilyovun güllələndiyi ildə (hər iki hadisə 1921-ci ilin avqustuna təsadüf edir) bitdiyini iddia edirlər. Hətta Gümüş dövrün ömrünü Mayakovskinin intihar etdiyi 1930-cu ilə qədər uzatmağa çalışan opponentlər də var. Əsassız olmayan bütün bu fikirləri ümumiləşdirəndə isə ortaya belə bir mənzərə çıxır: rus poeziyasının Gümüş dövrü bir variantda (1890-1920) otuz il, digər variantda (1880-1930) əlli il – yarım əsr təşkil edir. 

Əlbəttə, ədəbiyyat tarixi üçün otuz ya əlli ilin elə də ciddi fərqi yoxdur, ədəbiyyatın özü üçünsə məhz bu yarım əsrlik müddətdə ortaya çıxmış parlaq imzaların – akmeizm, futurizm, kubofuturizm, eqofuturizm, imajinizm kimi ədəbi cərəyanların yaradıcısı olan sənətkarların böyük önəmi var. Geniş siyahıdakı adlar, sadəcə, göz oxşayır: Boris Pasternak, Anna Axmatova, Marina Svetayeva, Andrey Belıy, Sergey Yesenin, Osip Mandelştam, Valeri Bryusov, İqor Severyanin, Vladimir Narbut, Konstantin Balmont, İnnokenti Annenski, Zinaida Gippius, Maksimilian Voloişin, Velimir Xlebnikov, Vera İnber, Mirra Loxvitskaya, Saşa Çyornıy, Mixail Kuzmin, Sergey Qorodetski, Vladislav Xodaseviç, Dmitri Merejkovski, Nikolay Aseyev, Ryurik İvnev, Nadejda Teffi, Demyan Bednı, İlya Selvinski, Nikolay Klyuyev, Aleksandr Vvedenski, Anatoli Marienqof.

Rus poeziyasının Gümüş dövrünə aid poetik nümunələrdən bir neçəsini oxuculara təqdim edirik.






Osip Mandelştam 

* * *

Nəhəng fil qulağında yaşayırıq sanki biz,
Onca addım o yanda eşidilmir səsimiz.
Qulaqları dəng edən o qaniçən, o alçaq
Kreml dağlısının səsi-sözüdür ancaq.
Soxulcantək yağlıdır qapqara barmaqları,
Qupquru kəlmələri pudluq çəki daşıdır.
Tarakan bığlarının hey qımışır ucları,
Par-par yanır, işarır çəkməsinin quncları.
Boynuyoğun, heyvərə bir yığın vəkil, vəzir
Gəzir həndəvərində hər əmrinə müntəzir.
Fərman dalınca fərman, yollayır sola-sağa –
Nallayır gah alına, gah gözə, gah qasığa.
Ürəyinə yağ kimi 
yayılır edam səsi,
Və qabarır dağ kimi 
gen osetin sinəsi.




Anna Axmatova 

* * *

Niyə murdarlayıb içdiyim suyu,
yediyim çörəyə ağu qatdınız?
Niyə azadlığın gözünü oyub,
ağzına bir yekə daş tıxatdınız?
Əzabla can verən dostun-sirdaşın
acı qismətinə gülmədim deyə?
Bu dərdli vətənə dönük çıxmadım,
dar gündə atmadım, getmədim deyə?

Neynək. 
Bu dünyada şair olan kəs
cəlladsız, edamsız keçinə bilməz.
Alın yazımızdır – əlimizdə şam
zarımaq, ulamaq hər səhər-axşam.


Maksimilian  Voloşin 

* * *

Bu gecə o zərif əllərində mən
Bir titrək çırağa, oda dönəcəm...
Büdrəmə, yıxılma daş pillələrdə:
      Yerə salsan – sınacam, 
      Nəfəs alsan – sönəcəm.

Məni öz qəsrinin toranlığından
Ovcunda ehmalca keçirib apar –
O yolun ən qatı qaranlığında 
Bizim ürəyimiz şiddətlə çarpar…

Sənin ovucların mağara kimi –
İşartısı gələn mən də bir çıraq; 
Yanacam ovcunda ikona kimi…
Bəlkə, məni elə sənsən yandıran?



Marina Svetayeva  

* * *

Gedirsən, mənim oxşarım,
Gedirsən, gözünü yerə dikərək.
Mən də yeriyəndə yerə baxardım! 
Sən ey yoldan ötən, bir əylən görək!
 
Bir az gül-çiçək yığ, nəfəs dər bir an,
Bir azca dinclik ver ayaqlarına; 
Bu qara torpaqda kimdi gör yatan, 
Nə qədər yaşadı bax ki Marina. 

Qəbir torpağıdır – tutur adamı, 
Unut qəbrimi də qəbir kimi sən... 
Mən də çox sevərdim sükut məqamı 
Açılam ürəkdən, güləm ürəkdən! 

Gün vardı, hər günüm yüz ilə təndi, 
Qıvırcıq  tellərim düzlə, dağla bir...
Mən də vardım, mən də yoldan ötəndim! 
Sən ey yoldan ötən, ayaq saxla, dur! 

Qopar bu yerlərin gül-çiçəyindən, 
Nə qədər istəsən moruq dər, apar – 
Dünyada qəbristan çiyələyindən 
İrisi, dadlısı çətin tapılar.

Amma qəbrim üstdə məhzun dayanıb,
Başını köksünə əyməyin hədər.
Mənim xatirəmi yüngülcə anıb,
Elə yüngülcə də unutsan, yetər.  

Şəfəqlər üzündə oynaşır sənin! 
Çıxmısan elə bil qızıl küpündən... 
- Səni titrətməsin qoy mənim səsim 
Lap elə gəlsə də yerin dibindən. 




Sergey Yesenin 
  
ANAMA MƏKTUB 

Canım-gözüm ana, salamatmısan? 
Mən də salamatam. Salamlar sənə! 
Qoy axsın axşamın sirli işığı,
O yastı daxmana süzülsün yenə. 
 
Yazırlar, gizlicə dolub dərd-sərə 
Yanırsan həsrətdən korun-korun sən; 
Nimdaş sırıxlında gündə yüz kərə 
Yoluna çıxırsan mən nankorun sən. 

Şər vaxtı gözlərin dolur təlaşla, 
Axşamın toranı durur qəsdinə; 
Guya meyxanada, dava-dalaşda 
Saplayır bıçağı kimsə köksümə. 

Yox-yox, canım-gözüm! Xatircəm ol sən, 
Acı xəyallarla üzmə özünü.   
O qədər də əyyaş deyiləm ki, mən
Səni görməyincə yumum gözümü.

Mən dəyişməmişəm heç bir tikə də, 
Elə həminkiyəm – mehriban, həlim. 
Tək bircə arzum var: bitsin bu kədər, 
Yenə evimizə qayıdım, gəlim. 

Gələrəm, bağımız baharsayağı 
Ağappaq gül açıb çiçəkləyincə. 
Amma oyatma ha məni sübh çağı  
Oyatdığın kimi səkkiz il öncə. 

Ölən arzuları təkrar oyatma, 
Ölən ümidləri gətirmə dilə; 
Çox... çox itirmişəm mən bu həyatda, 
Başım az çəkməyib yaşıma görə. 

Öyrətməzsən məni heç duaya da, 
Dönmərəm keçmişə bir anlıq belə; 
Sevincim, təsəllim sənsən dünyada, 
Tək sənsən bir dünya aydınlıq mənə. 

Di bəsdi bu qədər gizli darıxdın, 
Yandın həsrətimdən korun-korun sən. 
Əynində o köhnə, nimdaş sırıxlın 
Az dayan yolunda mən nankorun sən. 



Boris Pasternak 

QIŞ GECƏSİ

Külək sovururdu, şırımlayırdı
qarı bu axşam.
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Yay günü mığmığa, hünü topası
oda cumantək,
Sovurub çırpırdı qar lopasını
şüşəyə külək.

Ox-ürək rəsmiylə naxışlanırdı
şüşə durmadan. 
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Tavanda kölgələr solğun təlaşla
titrəşirdilər,
Qol, qıç və talelər çarpazlaşıb da
cütləşirdilər.  

Və bir cüt başmaq da necə düşdüsə
taqqatan yerə,
Damdı göz yaşıtək paltarın üstə 
mumdan bir gilə.

Sovrulub gedirdi hər nə ki vardı
bu qarda tamam. 
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.

Və ehtiras odu, bucaqdan şamı
vurduqca külək
Sanki xaçabənzər qoşa qanadı 
gərdi mələk tək.

Keçdi bütün fevral qarlı-boranlı,
tam bir ay müdam
Masanın üstündə bir şam yanırdı,
yanırdı bir şam.


Çevirəni Mahir N. Qarayev

Yenililklər
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.