Qan Turalı - Mirzə Cəlil niyə kefli deyildi?
03.10.18

Mirzə Cəlil “Danabaş kəndinin əhvalatları”nı bitirəndə cəmi 28 yaşı vardı.

Bu əsər bu yaş üçün əsrarəngiz görünür.

Bir insan ürəyində bu qədər ağrı yaşayıb sonra onu misilsiz bir ustalıqla kağıza köçürmək...

Bu əsər istisnasız şəkildə Azərbaycan nəsrinin zirvəsidir.

Elə Mirzənin özünün də...

Mirzə bu dünyada çox yaşamadı.

Amma az da yaşamadı.

66 il...

Heç zaman “Danabaş kəndinin əhvalatları” qədər ucala bilmədi.

Bəlkə pyeslərində xüsusən də “Dəli yığıncağı”nda yaxınlaşdı...

Amma bədii məzmun etibarı ilə hansı pyes bir romanı üstələyə bilər ki...

Burda balaca bir haşiyə çıxaq.

Son zamanlarda bizdə bir ədəbi tendensiya hiss olunur.

Nizamiyə romançı demək...

Ya da “Danabaş kəndinin əhvalatları”nı roman adlandırmaq...

Sovet dövründə də “Bahadır və Sona”nı ilk roman hesab edirdilər.

O dövrün romanlarını xatırlayaq.

Misal üçün elə, “Danabaş kəndinin əhvalatları” ilə eyni illərdə çap edilən Tolstoyun “Dirilmə”sini...

Həcm məsələsi var, süjetin gedişatı var, obrazlar sistemi var, hadisələr var.

“Danabaş kəndinin əhvalatları” XX əsrfin sonlarında, 1894-cü ildə qələmə alınıb, ona görə də o povestdir.

Tolstoy “Sergi ata”nı roman adlandırmamışdı.

Eləcə də Nizami Gəncəvinin dövründə ümumiyyətlə dünyada roman anlayışı yox idi.

Bu konteksdə hər bir əsəri öz dövrünün ruhuna uyğun təhlil etmək gərəkdir.

Haşiyəmizi bağlayıb əsərə keçək.

“Danabaş kəndinin əhvalatları” povesti haqqında Mirzə Cəlil iki söz deyib.

Daha doğrusu birini o deyib, birin də başqa konteksdə, öz məqaləsində deyib, mən onun boynuna qoyacam.

“Gözümüzün qabağında ürəklər parçalayan Azərbaycan matəmgahı durur”.

Belə demiş, Cəlil...

“Danabaş kəndinin əhvalatları” da bu matəmgahın təsviri idi, bir qadının simasında xalqımızın, mədəniyyət və mənəviyyatımızın zorlanması, onun məhv edilməsinin ən tragik bir salnaməsidi idi.

Mirzə Cəlil bu məqaləsini 1909-cu ildə, ədəbi salnaməsini yaratdıqdan 15 il sonra yazmışdı.

Mirzə sadəlövh adam deyildi, bəlkə də çox ayıq adam idi.

Asif Ata demişkən: “Kefli İsgəndəri anlamadılar, çünki kefli idilər, aralarında bircə ayıq adam var idi-Kefli İsgəndər!”.

Elə o zaman da Mirzə hamıdan ayıq idi.

Bir də öz dediyi var.

Dostuna yazdığı məktubda oxuyuruq: bir əsər yazmışam, inanmıram oxuyan ola...

O bu dünyaya oxunmamaq üçün gəlmişdi.

Anlamaq dərdi ilə yox anlaşılmamaq dərdi ilə gəlmişdi.

Ona görə Molla Nəsrəddinin ilk nömrəsində belə yazırdı: Sözü o kəslərə de ki, sənə qulaq verməsinlər...

Mən amma axmaqcasına inanıram.

Səni anladığımız günlər gələcək.

Mütləq gələcək...

/teleqraf.com/

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.