Əsəd Cahangirin tərifi və tənqidi
18.09.18

Səxavət Sahil

Orta əsrlərdə Avropada ədəbiyyat və incəsənət özünün susqunluq dövrünü yaşayırdı. Kilsə sonsuz hakimiyyətə malik olduğundan azad düşüncəli ədəbiyyatın, sənətin yaranmasının qarşısını alırdı. İnkvizasiyanın tüğyan elədiyi vaxtda cəsarətli olmaq tonqalda yanmağa bərabər idi. Kilsə hegemonluğundan istifadə edərək ədəbiyyatın istiqamətini özü yönəldirdi. O dövrdə şairlər yalnız kilsənin icazə verdiyi mövzularda yazmalı idi. Allahı, İsanı və kilsəni mədh edən şeirlər bu dövrdə ədəbiyyatın əsas mövzusu idi. Tək-tük istisnaları nəzərə almasaq ciddi ədəbiyyat nümunələrinə rast gəlmək mümkün deyildi. Hər şeyin boz rəngdə olduğu bu dövr Avropa ədəbiyyatının, eləcə də Avropa cəmiyyətinin qaranlıq dövrü adlanır.

Bu gün Azərbaycan tənqidində də məhz boz dövrdür. Bəli bomboz bir dövr. Hər şey bir rəngdə, yəni ədəbi tərif rəngindədir. Cəmiyyətin ədəbi rəyi demək olar ki, yoxdur. Büdcədən maliyyələşən ədəbi orqanlar da ədəbi rəy yaratmaq, onu formalaşdırmaq, cap olunan əsərlərə obyektiv qiymət vermək əvəzinə, dostmodernizm tipində, janrı müəyyən olunmayan tərif məqalələrinə üstünlük verir. Azərbaycan jurnalı və Ədəbiyyat qəzeti öz işinin öhtəsindən gəlmir. Belə olduğu halda ədəbiyyat birrəngli formalaşır, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslər ədəbiyyatın görünən tərəfi olur. Bu cür şəxslərin tez-tez görünməsində isə yuxarıda adları çəkilən ədəbi orqanların rəhbərlərinin və bu şəxslərdən hansısa bir formada yarınan tənqidçilərin dırnaqarası əməyi var.

Ədəbiyyatın bozlşamsında, həm də bozbaşlaşmasında dırnaqarası danılmaz xidməti olan və hər kəsin etiraf etdiyi istedada malik şəxslərdən biri də tənqidçi Əsəd Cahangirdir.

Yazıçı Aslan Quliyev bu ilin 20 avqustunda facebook sosial şəbəkəsində Əsəd Cahangir haqqında düşüncələrini yazmışdı: “Əsəd Cahangir maddi cəhətdən kimlərdənsə asılı olmasa, sözünü ürəyincə deyə biləcək qədər müstəqil olsa, onu əsərləri haqda yazılar yazmağa, sonra bu yazıları kitab kimi çap elətdirməyə məcbur eləməsələr, onun timsalında Azərbaycan özünün möhtəşəm bir tənqidçisini qazanar!”

Aslan müəllim sözlərində ağrılı olsa da, həqiqət var. Lakin burda başqa bir həqiqət var ki, o da tənqidçinin, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslərə meyili olmasıdır. Maddi imkan onu kimdənsə yazmağa məcbur etsə də, imkanı olmayan yazarlardan da yazmaqla öz tənqidində ilahi ədaləti bərpa etmiş olardı. Lakin biz bunu görə bilmirik. Tənqidçi özü deyir ki, mən hamıdan yazmağa məcbur deyiləm, hər çıxan əsərə münasibət bildirmək öhdəçiliyim də yoxdur, diqqətimi çəkməyən əsər haqqında yazmıramsa, bu da mənim münasibətimdir... Düzdür, razıyam, hamıdan yazmalı deyil. Lakin, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslərin əsəri ortaya çıxanda, Əsəd Cahangir meydana çıxır, öz səxavətli tərifini yazmaqla münasibətini bildirir. Onda belə çıxır ki, Əsəd Çahangirin diqqətini cəlb etmək üçün hökmən imkanın, vəzifən və titulun olamlıdır.

Məqalələrində, müsahibələrində sorğularında isə onun daimi, dəyişməyən müəllifləri var – Anar, Elçin, Kamal Abdulla, Afaq Məsud. Adları çəkilən yazarlar təbii ki yazıçıdır, lakin tənqidçinin hansısa məqsədlər güddüyündən bu adları yaddaşına həkk eləməsi də məlumdur. Son vaxtlar Anarla münasibəti soyuyandan sonra Anarın adını siyahıdan çıxarır. Bildiyim qədər Kamal Abdulla isə tənqidçinin təriflərinə əhəmiyyət vermir...  Bəzən bu adları çəkəndən sonra əlavə olaraq Həmid Heriçsini və iki ehtiyat variant olan yazarlardan birinin adını çəkir. Mənzərə aydındır! Düzdür tənqidçi bir-iki gənc yazarın adını çəkməklə özünü demokratik göstərmək istəyir. Lakin bu adların da kimə görə çəkildiyini ayıq oxucu dərhal başa düşür.

Avropanın qaranlıq dövründə, Allahdan, İsadan, kilsədən yazmağa icazə verildiyi kimi, indi də Əsəd Cahangir ədəbiyyat allahlarından tərif yazmaqla məşğuldur.

Tənqidçinin birmənalı qaraladığı bir qrup gənc də var. AYO-çular da tənqidçinin hədəfə aldığı yazarlardı. Əsəd Çahangir imkan düşən kimi illər öncə onlar haqqında dediyini təkrarlayaraq öz yerini AYB-də şirin satmaqla məşğudur. AYO-çulardan indi ciddi əsr yazan, imzasını təstiq edən yazarlar olsa da Əsəd Cahangirin içindəki inkivizasiya bu yazarları “yandırmaqda” davam edir.

Hesab edirəm ki, hörmətli tənqidçi artıq obyektiv tənqidçilik hissini itirdiyindən bu gündən sonra onun hansısa əsərə obyektiv yanaşması şübhə altına düşür. Çətin ki, Əsəd Cahangir ədələt hissini bərpa edə bilsin. Tənqidçi bu fikirlərə irad etsə, adları ədəbiyyat aləminə məlum olmayan şəxslərin qalın-qalın kitablarına səhifələrlə yazdığı ön sözləri, onların müəlliflərini Şekspirlə, Dante ilə, Kafka ilə, Coysla, Dostoyevski ilə, Tolstoyla müqaisə etdiyini yada salsın. Yaxşı ki, o kitabları Anar, Elçin, Kamal Abdulla, Afaq Məsud oxumur. Oxusaydı Əsəd Cahangir bunları peyğəmbərlərlə müqaisə etməyə məcbur qalacaqdı. 

Yenililklər
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
13.12.21
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə qəbul elanı
13.12.21
Koreya-Azərbyacan II Humanitar Forumunu keçirilib
13.12.21
Ləman L.R. - Susaq, sükutumuz danışsın
08.12.21
"Kitabi-Dədə Qorqud" italyan dilində
08.12.21
“Ərəb ədəbiyyatının ehramı Nəcib Məhfuz” kitabı çapdan çıxıb
08.12.21
Hüseyn Cavidin “Topal Teymur” pyesi rus dilində işıq üzü görüb
08.12.21
Tramp prezidentlik fəaliyyəti barədə kitab yazır
08.12.21
Azərbaycanın iki filmi beynəlxalq festivalda mükafat qazanıb
02.12.21
“Məhəmməd İqbal: Eşq və düşüncə şairi” kitabı nəşr olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.