Təranə Məhərrəmova - Dilimizi necə sevək?
16.11.17

İngilislər öz dillərini ən populyar dil hesab edirlər. İtalyanlar üçün dilləri ən romantik və bəlağətlidir. Ruslar qürurla "rus dili ən qüdrətli dildir” deyirlər. Gürcülər dillərinə münasibəti vətənlərinə sevgi ilə bərabər tuturlar. Polşada da polyak dilinə fərqli dəyər görmüşəm. Yayda bu ölkədə olarkən diqqətimi çəkən əsas məqam yerli sakinlərin öz dillərinə hədsiz sevgisi idi.
 
 Varşava Hava Limanında təyyarədən enib gedəcəyim ünvana qatar bileti alarkən aparatda polyak dilində yazılan sözlərdən nə illah elədimsə baş açmadım. Düzdür, yerli sakinlərin köməyi ilə bileti aldım, ancaq bu fakt Polşa əhalisinin öz dillərinə sevgilərinin ilk göstəricisi kimi yadımda qaldı. Sonrakı günlərdə Varşavanı, Krakovu gəzdikcə küçələrdə, kafe və restoranların, mağazaların adlarında polyak dilindən başqa heç bir yabançı dilə rast gəlmədim. Miqrantlara elə də qucaq açmayan ölkədə nəinki yaşlılar, heç cavanların da indi dəbdə olan ingilis dilində danışmalarının şahidi olmadım. Polşa təkcə tarixi görkəmi, füsunkar təbiəti ilə deyil, həm də doğma dilinə olan yüksək hörməti ilə yadımda qaldı. Hər məqamda da öz ölkəmizdə dilimizə olan münasibəti xatırladım. Dövlət idarələrindən tutmuş, küçələrə qədər sakinləri yeri gəldi-gəlmədi, rus dilində danışan, lazımsız yerə danışığında əcnəbi sözlər işlədən, az qala ev-eşiyini sataraq "qonşudan qalma dala” prinsipi ilə övladını ingilis və ya alman dili kurslarına yönəldən insanları düşündüm. Hələ küçələrdə yer alan və heç kəsin başa düşmədiyi kafe və restoranların, müəssisələrin, ofislərin əndrəbadi adlarının doğma dilimizi sıxışdırdığını demirəm.
 Ölkə başçısının dövlətimizin əsas atributlarından olan Ana dilimizin qorunması ilə bağlı verdiyi sərəncamlar da heç şübhəsiz, dilimizə müxtəlif sferalarda olan laqeyd münasibətə kəskin reaksiyadır. Dil Komissiyasının yeni tərkibdə yaranması və dilimizin saflığının qorunması istiqamətində tədbirlər planının hazırlanması, prezidentin birbaşa tapşırığı ilə ədəbi dil normalarının pozulması ilə bağlı konfransların keçirilməsi və s. tədbirlər buna misaldır. "Dövlət dilinin bütün imkanlarından hər zaman lazımınca istifadə edilmir. Yerli-yersiz yad ünsürlər dilimizə gəlir. Aidiyyatı qurumlar bu təsirlərə qarşı ciddi mübarizə aparmırlar. Mətbuat orqanlarında geniş yayılmış ədəbi dil normalarından yayınmalar əksər hallarda təhlil olunub nəticələr ümumiləşdirilmir” - deyə ölkə başçısının dilimizin qorunması ilə bağlı imzaladığı sənəd bir sıra narahatedici məqamları diqqətə gətirir.
 
 Dəfələrlə deyilsə də, illərdən bəri mənzərəni real əks etdirən monitorinqlərin ürək açmayan nəticələri açıqlansa da, telekanallarda ədəbi dil normaları bütün səviyyələrdə pozulmaqda davam edir. Televiziya və radionun ictimai fikrə təsir imkanlarının daha yüksək olmasını nəzərə alsaq, dilə bu sayaq münasibət böyük narahatlıq doğurur. Prezidentin köməkçisi Əli Həsənovun "təəssüf ki, tez-tez KİV-də, o cümlədən elektron vasitələrdə dövlət dilinin norma və prinsiplərinə uyğun olmayan söz və ifadələrin işlədilməsi müşahidə olunur” fikirləri də telekanalların və ümumən KİV-in real mənzərəsini əks etdirmək üçün yetərlidir. KİV-də, sosial media yazışmalarında dilimiz istənilən formada pozulur. Hər kəs istədiyi formada və tərzdə danışır. Yabançı sözlər tele və radioaparıcıların dilinin az qala bəzəyinə çevrilib. Virtual məkan dilimizə qənim kəsilib. Onlayn mediada dilin heç bir qaydası gözlənilmir. Məişət dili ədəbi dili kölgədə qoyub. Dilimizi təbliğ edən verilişlər yox dərəcəsindədir.
Problem təkcə bununla bitmir. Alimlər dərsliklərdəki qüsurlardan şikayətlənir. Bədii ədəbiyyatın, bədii və elmi tərcümələrin dilindəki qüsurlardan, reklamların dilinin bərbad olmasından gileylər çoxdur.  
 Təbii ki, dilimizin qorunmasında təhsilin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Orta və ali məktəblərdə müəllimlərin dilimizi şagird və tələbələrə təkcə öyrətmək deyil, həm də sevdirmək istiqamətində təcrübəsində kəsirlər var. Müəllimlər uşaqların doğma dillərinə laqeydliyində valideynləri, valideynlər isə öz növbələrində məktəbi qınayır.
Dilimizin qaydalarına riayət etmək üçün əl altında sanballı orfoqrafiya, orfoepiya və izahlı lüğətlərin yoxluğu da ayrıca problemlər yaradır. 
Dilə münasibət – onu səlis bilmək, saflığını və təmizliyini qorumaq, inkişaf etdirmək ona sevgidən başlayır. Biz anamızın laylasını bu dildə eşitmişik. Gözümüzü dünyaya açıb bu dildə "ana” demişik. Bəxtiyar Vahabzadənin yazdığı kimi: "Ana dili” adlanır bizm ilk dərsliyimiz”. Azərbaycan dilinin şirinliyindən ilham alan şairlərimiz, yazıçılarımız ən gözəl əsərlərini bu dildə yaradıblar.
 Biz təkcə dilimizi sevməyi yox, həm də onunla fəxr etməyi bacarmalıyıq. Bu sevgi o qədər yüksək olmalıdır ki, biz də qürurla "bizim dilimiz ən saf və təmiz dildir” deyə bilək. /Artkaspi.az/

 

Yenililklər
24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
24.04.24
Nazir: Bakıdakı Qırğız Mədəniyyəti Günləri mədəni əlaqələrdə yeni səhifə açacaq
24.04.24
TRT-Avazın Baş koordinatoru: AzTV ilə birgə çoxlu layihələr reallaşdırırıq - MÜSAHİBƏ
24.04.24
İntiqam Yaşarın yeni şeirlər kitabı çap olunub
24.04.24
Həmid Herisçinin yeni kitabı çap olundu
24.04.24
Saday Budaqlı: Yazan adam gərək sözü hiss eləsin
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.