Nicat Həşimzadə - Dünyagörüşünün formaları
18.09.15

Fəlsəfədən bizə məlumdur ki, dünyagörüşünün  4 əsas forması var.

1).    Mifoloji dünyagörüşü qədim əfsanələrə, totem və ovsunlara, müxtəlif rəvayətlərə əsaslanır. Müasir dövrdə mifoloji dünyagörüşünə əsaslanan çox az saylı xalqlar mövcuddur.  Lakin ən müasir təfəkkürlü xalqda belə miflərə inanan fərdlər mövcuddur.

2).    Dini dünyagörüşü həm keçmiş zamanlarda həm də indi insanları daha çox xoşbəxt edir. Səbəb bəllidir. Çünki dini təfəkkürə sahib insan üçün  dünyanın bütün gözəlliklərinin və bütün iyrəncliklərinin yeganə  səbəbkarı Tanrıdır. O, hadisələrin, varlığın mahiyyətini anlamaq üçün zəhmət çəkmir. Tanrı məsləhət bilibsə dünya dağılmalı, hər kəs ölməlidir. Dindarlar ən dəhşətli anları belə Tanrının məsləhəti bilib susmağa üstünlük verirlər. Amma ən adi suallara cavab tapa bilmirlər. Məsələn onlardan soruşa bilərsiz:
- Yeməyi insana qadağan olunan alma ağacını Tanrı hansı məqsədlə yaratmışdı. Əgər bu bir sınadırsa deməli Tanrı öz yaratdığı varlığa inanmır. Yerə ən yaxın olan ulduz materiyanı ən müsbət halda 4 ilə işıqlandıra bilərdi. Bibliyasa yazır ki, Tanrı ulduzları yaratdı və həmin an bəşəriyyət nura qərq oldu. Bibliya deyir ki, bəşəriyyətin 6 min il yaşı var. Amma elm sübut etdi ki, bəşəriyyətin yaşı yüz milyona yaxındır. Sonradan bu rəqəmlər daha da artdı.. Müqəddəs kitablar yazır. Tanrı əfv edəndir, O, bağışlamağı sevir. Siz də kinli olmayın, bağışlayın. Adəmlə Həvvanısa bağışlamadı. Tövratdasa yazılır ki, Misir fironu İsrail xalqına zülm edirdi. Musa bir neçə dəfə Misir fironuna müraciət edir ki, İsrail xalqının ölkədən çıxmasına izn versin. Firon onunla razılaşmır. Tanrı isə fironun bu hərəkətinə görə bütün xalqı cəzalandırır. Bu qərar ədalətsiz deyilmi? Müqəddəs sayılan kitabları oxuyandan sonra bu nəticəyə gəldim.

" Tanrı peyğəmbərlərlə birləşib dünyada monopoliya yaradıb və feminizmin əsasını qoyub "
3).    Elmi dünyagörüşü – dəqiq elmi faktlara, real təcrübələrə əsaslanır. İnsan təbitəini müvtəlif qanunlara, təlim və nəzəriyyələrə uyğun formada izah edir, varlığın dünyaya münasibətini öyrənir. Elmi dünyagörüşü daha müasir olsa da rəqabətdə digər dünyagörüşü formalarından geridə qalır. Çünki digər formalarla müqayisədə qavranılması zəhmət tələb edir. Həm mifoloji, həm də dini dünyagörüşü formalarında məzmun insanlara hazır şəkildə təqdim edilir. Elmi dünyagörüşündə isə məzmunu anlamaq üçün oxumalı, öyrənməli, axtarmalı, bir sözlə zəhmət çəkməlisən.

4).    Fəlsəfi dünyagörüşü – elmi dünyagörüşünün formalarından biri olub məzmun etibarı ilə onunla uyğunluq təşkil edir. Təbiəti duymada, varlığı dərketmədə insana yardım edir.
Dünyagörüşlərinin formaları haqqında qısa da olsa danışdım. İzah etmək istədiyim başqa məsələ var. İstər pantesit, istərsə də monoteist dinlərdə ateizm kafirlik əlaməti sayılır.
Azərbaycan müsəlmanları Kəbəyə ziyarətə gedib ərəb şeyxlərinin ciblərini doldururlar, onlar da həmin pula silah - sursat alıb Yəmən müsəlmanlarını bombalayırlar. Dərd bilirsiz nədədir?
Yəməndəki müsəlmanlar da övladlarının, özlərinin ölümünü Allahın məsləhəti hesab edirlər.

Mən bu mənada Kant dualizminin tərəfdarıyam. Dünyanın sülhə ehtiyacı olduğu kimi idealistlərlə materialistlərin də barışığa ehtiyacı var.

Mənim üçün dindar ya dinsiz insan yoxdur. Mənim üçün insanlar 2 qrupa bölünür. Vicdanlı və vicdansız. Mənim bildiyim vicdanlı insan həm də savadlı olmalıdır.

Avanqard.net

Yenililklər
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.