Misirdə Nizami Gəncəvinin əlyazmaları tapılıb
05.05.15

Dünya sivilizasiyasının əsas irsi mənbələrindən olan Misirdə, dünyanın ən məşhur kitabxanaları yerləşir. Bu kitabxanaların ən önəmlilərindən biri paytaxt Qahirədə, Nil çayının qoynunda yerləşən “Misir Kitablar Evi” dir (Dəru əl-Kutub əl- Misriyyə). Bu kitabxanada müxtəlif dillərdə yazılmış altmış minə yaxın əlyazma nüsxə mövcuddur. Nizami Gəncəvinin bu kitab evində olan əlyazmaları var. Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”si də həmin kitabxanadan tapılıb. Burada Nizaminin “Xəmsə”sinin altı tam əlyazma nüsxəsi vardır. Haqqında bəhs edilən altı nüsxə bunlardır :

1. Nizaminin “Xəmsə”si dedikdə, 596-cı (1200) ildə (597 (1201) və ya 599 (1203) deyənlər də var) vəfat etmiş Cəmaləddin Əbu Muhamməd İlyas ibn Yusif ibn Muəyyid ən-Nizami əl-Gəncəvinin əsərləri nəzərdə tutulur. Bu şeirlər fars dilində beş məsnəvidən ibarətdir: “Sirlər “xəzinəsi”, “Xosrov və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Yeddi gözəl” (Bəhramnamə) və “İskəndərnamə”. Birincisi “Sirlər xəzinəsi”dir ki, ilk iki misrası belədir :
Bismilləhir Rəhmanir Rəhim
Hikmət xəzinəsinə açar budur ey həkim
Qızıl və bəzəkli daşla bəzədilmiş əlyazması 350 vərəqdən ibarətdir. Hər səhifə 21 sütuna bölünmüşdür. Sətirlərinin sayı 21, ölçüsü 32.5 x 21 sm-dir. Kitabda qızıl və rənglərlə bəzədilmiş miniatürlər var.

2. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Rəngli, cild halında əlyazmadır. Əvvəli və hər bir beş məsnəvinin əvvəli qızılla bəzədilmiş və gözəl xətlə yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 1042-ci (1633) il, Şəvval ayının əvvəli, üçüncü gün tamamlanmışdır. Əlyazma 305 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərinn sayı 23, ölçüsü 17x28 sm.-dir.
Kitabda fars-hind üsulu ilə bəzədilmiş dörd miniatür var. Nüsxənin əvvəlində, birinci vərəqdə şairin tərcümeyi-halı yazılmışdır.

3. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Cild halında əlyazmadır. Zeynulabidin əş-Şirazinin xətti ilə yazılmış bu kitab qızıl və naxışlarla bəzədilmişdir. Yazı hicri tarixi ilə 1249-cu (1833) il, Məhərrəm ayında tamamlanmışdır. Kitab Mirzə Seyidin istəyi ilə yazılmışdır. Əlyazma 284 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 25, ölçüsü 25.5x15.5 sm.-dir. Kitabın gözəl rəngli miniatürləri və naxışları var.

4. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxədə olduğu kimidir. İçərisi və üzü qızılla bəzədilmiş cild halında əlyazmadır. Kitabın bütün vərəqləri qızıl və yaşıl mürəkkəblə bəzədilmişdir. Gözəl xətlə yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 983, 987-ci (1575, 1579) illərdə tamamlanmışdır. Əlyazma 300 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 25, ölçüsü 28x17 sm.-dir. Cildlərin içərisində fars üsulu ilə çəkilmiş çoxlu miniatürlər var.

5. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Cild halında əlyazmadır. Əvvəli və hər bir beş məsnəvinin əvvəli bəzədilmişdir. Birinci və ikinci səhifələr qızıl və rənglərlə, qalan səhifələr isə qızıl və yaşıl mürəkkəblə bəzədilmişdir. Nüsxə Zeynulabidin əl-Husni əl-Məşhədinin xətti ilə gözəl yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 895-ci (1490) ildə Şah Əbul Qasim adı ilə tamamlanmışdır. Əlyazma 210 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərinn sayı 27, ölçüsü 32x21 sm.-dir.

6. Əvvəli qabaqkı nüsxədəki kimidir. Cild halında əlyazmadır. Qızıl ilə bəzədilmişdir. Nüsxə Məcduddin Əli ibn Xıdr şah ibn Həsənşah Bəhrabadinin xətti ilə gözəl yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 935-ci (1529) il, Cəmədulaxır ayında tamamlanmışdır. Əlyazma 336 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 23, ölçüsü 24x16 sm.-dir.

Nizaminin “Xəmsə”sinin əvvəli belədir:
Nüsxə əlyazmadır. Tarix yazılmamışdır. 223 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 14, ölçüsü 22.5x11.5 sm.-dir.

Tədqiqatlar davam edir və yaxın gələcəkdə ölkəmizlə bağlı yeni əlyazmalar haqqında məlumatlar ortaya çıxarılacaq. Tədqiqatı Qahirə Açıq Amerika Universitetinin Ərəb dili və Ədəbiyyatı fakültəsinin doktorantı Seymur Nəsirov Aparır.

Artpress.az
 

Yenililklər
29.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu iki mədəniyyət paytaxtını bir araya gətirir
29.11.22
"II Sumqayıt Kitab Sərgisi keçiriləcək"
23.11.22
Günay Əfəndiyeva Daşkənddə Maqsud Şeyxzadənin heykəlini ziyarət edib
22.11.22
İntiqam Yaşar Tunisdə Beynəlxalq Poeziya Festivalında ölkəmizi təmsil edəcək
22.11.22
“Hayrettin Hoca” monoqrafiyası  nəşr edilib.
18.11.22
Kürdəmirdə Aşıq Şakirin 100 illik yubileyi keçirildi
17.11.22
Ədəbiyyat İnstitutunda “525-ci qəzet”in 30 illik yubileyinə həsr olunmuştədbir keçirilib
15.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Səmərqənd Zirvəsi çərçivəsində beynəlxalq simpozium keçirib
14.11.22
Günay Əfəndiyeva: “Gələcək genişmiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün həvəslə və böyük səylə fəaliyyətimizi davam etdirməkdəyik”.
13.11.22
Dr. Yusuf Gedikli - Dillerin Şifresi - Dillerin Kökeni ve Türeyişi
10.11.22
“II ANAİB Gəncə Kitab Sərgisi” keçiriləcək
10.11.22
Tıxaclarda qalıbdı şad xəbərlər… - YENİ İMZA - Səbuhidən şeirlər
03.11.22
“Qarabağ zəfəri Güney və Quzey Azərbaycan yazarlarının gözü ilə” kitabı çap olunub
03.11.22
Azad Qaradərəli - Xalq şairinin ölümü
31.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Litva Karaimləri” adlı konfrans keçirilib
27.10.22
“Hüseyn Cavid romantizmi rənglərin işığında” adlı kitab çap olunub.
25.10.22
Tanınmış nəşriyyatların redaktorları bir arada
25.10.22
Vüqar Əhməd Türkiyədə konfransda iştirak edib
25.10.22
Azad Qaradərəli - Zori Balayanın azərbaycanlı vəkilləri yaxud ayı kimin əmisi oğludur?
21.10.22
Görkəmli ədəbiyyatşünas alimlərin anım günü qeyd olunub
19.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu fəaliyyətini Avropada genişləndirməyə davam edir
17.10.22
“Ustad” dərgisinin 39-cu sayı Hüseyn Cavidə həsr edildi
12.10.22
Türk Dünyası Naşrilər Birliyi yaradıldı
09.10.22
Azad Qaradərəli - Yoxdan var və vardan yox olmağın poetik izləri
07.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu VIII Beynəlxalq Kitab Sərgisi çərçivəsində yeni nəşrini təqdim edib
06.10.22
Ədəbiyyat İnstitutunda dərsliklərin müzakirəsi keçirilib
04.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Nizami Gəncəvinin yeni kitabını nəşr edib
28.09.22
Bölgələrdə kitab sərgisi təşkil olunacaq
28.09.22
Macar şairi Mikloş Radnotinin yaradıcılığına həsr olunmuş musiqili gecə keçirilib
26.09.22
Günay Əfəndiyeva Polşada bir sıra görüşlər keçirib
26.09.22
Şəmsəddin Şəmsinin “Dəh Mürğ” poemasının əlyazma nüsxələri əldə olunub
26.09.22
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin qurultayı təxirə salınıb
26.09.22
Günəş topla mənim üçün... - Etimad Başkeçidin yeni hekayəsi
23.09.22
“Şuşaya salam” Beynəlxalq Poeziya layihəsinin təqdimat mərasimi keçirilib
23.09.22
Polşada keçirilən VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresində Azərbaycan təmsilçiləri fəal iştirak edib
22.09.22
Polşada Beynalxalq Türkologiya Kongresi çərçivəsində Azərbaycan musiqi gecəsi keçirilib
22.09.22
ANAİB-dən Ermənistanın son təxribatı ilə bağlı bəyanat
21.09.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Dövlətşah Səmərqəndinin “Təzkirətüş-şüəra” kitabını təqdim edilib
21.09.22
Polşada VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresi başlayıb
14.09.22
“Metafizika” jurnalının növbəti sayı (2022/3) işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.