Səxavət Sahil - Qoyun-quzu ədəbiyyatı
27.04.15

Məşhur bir deyim var: Oxucuların yazıçıya çevrilməsi olduqca təhlükəlidir. Lakin ədəbiyyatımızda baş verən proseslər göstərir ki, bu ifadə yeni yaranan tendensiyanın yanında həqiqətən də təqdimata getməlidir. Oxucu olanların yazıçıya çevrilməsini hardasa həvəs kimi qəbul edib, başa düşmək olar. Lakin ən azından oxucu olmayanların, yazıçıya “çevrilməsi” nəinki, təhlükəli, həm də artıq faciənin özü deməkdir.

Bir-iki məşhur yazıçıların adını öyrənib, ən yaxşı halda, vikipediya məlumatlarını, kitabların ön sözlərini tələsik oxuyub ƏDƏBİYYATDAN “çəh-çəh” vuranlar görməsə də belə, itinin qurd dayısından eşitdiyi əhvalatları yazıb ədəbiyyat adına bizə soxuşdurmaqla məşğuldurlar.
Kimsə deyə bilər ki, niyə ad çəkmirəm? Ad da çəkərəm, üstəlik o yana da keçərəm, niyə çəkmirəm ki?! Lakin mən həmişə etik qaydaları “qəhrəmanlıqdan” üstün tuturam. Üstümə gəlib dirənsəniz ad çəkə bilərəm. Deyim siz də bilin. Məsələn, əgər bu yazını oxuyub qıcıqlanırsansa, narazı qalırsansa deməli sən də nəsə var...

Keçək əsas məsələyə. Bu gün Azərbaycanda “iri addımlarla” qoyun-quzu ədəbiyyatı yaranmaqdadır. Babasının qoyun otarmasını, nənəsinin bu qoyunları sağıb yağlı pendir tutmasını yazıb bəh-bəhlə tərifləyənlər, ədəbiyyatın məhz bu olduğunu bir-birinə deyib təsəlli tapırlar. Hələ utanıb-qızarmadan, həyasızcasına Nobelli yazıçı Markesi də babasından yazdığını özlərinə təstiq sübutu kimi misal çəkirlər. Lakin Markesin magik realizmdən necə bəhrələndiyini, Freydizmin romanına necə tətbiq etdiyini dərk etmək iqtidarında deyillər. Üstəlik şüuraltı prosseslərin insan həyatını necə yönləndirdiyindən də bixəbərdilər. Və təbii ki, bunu ağıllarına gələn kimi, sadə süjet kimi qavramaq məcburiyyətindədirlər.

Bunların sayı artıqca ədəbi nöqtələri işğal edib, ərazilərini genişləndirirlər. Nəticədə ciddi ədəbiyyat “küncə qısqanır”. Bu da məlumunuzdur ki, azlıq çoxluğa tabe olur.

Heç kim, heç kimə necə yaz deyə bilməz. Əslində yazmaq qəbahət deyil və hər kəs öz istədiyi kimi yazır, çün ki, yazmaq fərdi və şəxsi məsələdir. Lakin yazdığının fərqində olmayıb, nəinki, özündən əvvəl yazılanlardan xəbərsiz, hətta öz dövründə yazanlardan bixəbər olmaq, məqsədsiz, ideyasız, təkcə sujetə arxalanıb necə gəldi yazmaq nə qədər ciddi və ağlabatan görünür?!

Ədəbiyyat budurmu? Budursa...

Başına gələnləri, görüb-görmədiklərini yazmaq reportajdan başqa bir şey deyil. Hələ mən oçerki demirəm.

Tutaq ki, bir adam, belə bir mətn yazır: “Nəvə kənddə yaşayan babsına qonaq gedir. Baba təzə doğan inəyin kətəməzindən nənəsinə yedirdir (Nəvə ölənə qədər onun dadını ağzında hiss edir). Bir gün sonra təzə doğan inək nobatdan qayıtmır, ağzı qara canavar, inəyi parçalayıb yeyir. Yetim qalan buzov bütün günü mələyib anasını axtarır. Nəvə bu mələrtidə buzovun gənc Verter kimi ağır iztirablarını hiss edir, onun anasızlıq fəryadının dözülməz olduğunun əyani şahidi olub, göz yaşlarını saxlaya bilmir. Yetim buzova, qonşudakı Alagöz inəyin südünü verib ovudurlar. Lakin nəvə hər dəfə ağzında kətəməzin dadını hiss edəndə buzova şərik olduğunu xatırlayıb dərindən təəsüf hissi keçirərək, xəcalət təri axıdır”. Mətn, nə üçün qoyulduğu bilinməyən üç nöqtəinin köməyi ilə bitir.

5-ci sinif səviyyəsində yazılan bu cür inşa ədəbiyyatı hazırda qızıl dövrünü yaşamaqdadır.

Vallah, qoyun-quzudan, çobandan da yazmaq olar. Di gəl ki, yazanda elə yazasan ki, mətn mətn səviyyəsində, yazı yazı səviyyəsində ola, yəni çoban da, qoyun da mətndə çoban və qoyun yerində qala, mətn çobanlaşmaya, qoyunlaşmaya. Sadəcə, nə yazdığını, niyə yazdığını bilməlisən. Əgər bilmirsənsə qoyun və quzuların köməyindən istifadə edə bilərsən.

Artpress.az


Yenililklər
29.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu iki mədəniyyət paytaxtını bir araya gətirir
29.11.22
"II Sumqayıt Kitab Sərgisi keçiriləcək"
23.11.22
Günay Əfəndiyeva Daşkənddə Maqsud Şeyxzadənin heykəlini ziyarət edib
22.11.22
İntiqam Yaşar Tunisdə Beynəlxalq Poeziya Festivalında ölkəmizi təmsil edəcək
22.11.22
“Hayrettin Hoca” monoqrafiyası  nəşr edilib.
18.11.22
Kürdəmirdə Aşıq Şakirin 100 illik yubileyi keçirildi
17.11.22
Ədəbiyyat İnstitutunda “525-ci qəzet”in 30 illik yubileyinə həsr olunmuştədbir keçirilib
15.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Səmərqənd Zirvəsi çərçivəsində beynəlxalq simpozium keçirib
14.11.22
Günay Əfəndiyeva: “Gələcək genişmiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün həvəslə və böyük səylə fəaliyyətimizi davam etdirməkdəyik”.
13.11.22
Dr. Yusuf Gedikli - Dillerin Şifresi - Dillerin Kökeni ve Türeyişi
10.11.22
“II ANAİB Gəncə Kitab Sərgisi” keçiriləcək
10.11.22
Tıxaclarda qalıbdı şad xəbərlər… - YENİ İMZA - Səbuhidən şeirlər
03.11.22
“Qarabağ zəfəri Güney və Quzey Azərbaycan yazarlarının gözü ilə” kitabı çap olunub
03.11.22
Azad Qaradərəli - Xalq şairinin ölümü
31.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Litva Karaimləri” adlı konfrans keçirilib
27.10.22
“Hüseyn Cavid romantizmi rənglərin işığında” adlı kitab çap olunub.
25.10.22
Tanınmış nəşriyyatların redaktorları bir arada
25.10.22
Vüqar Əhməd Türkiyədə konfransda iştirak edib
25.10.22
Azad Qaradərəli - Zori Balayanın azərbaycanlı vəkilləri yaxud ayı kimin əmisi oğludur?
21.10.22
Görkəmli ədəbiyyatşünas alimlərin anım günü qeyd olunub
19.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu fəaliyyətini Avropada genişləndirməyə davam edir
17.10.22
“Ustad” dərgisinin 39-cu sayı Hüseyn Cavidə həsr edildi
12.10.22
Türk Dünyası Naşrilər Birliyi yaradıldı
09.10.22
Azad Qaradərəli - Yoxdan var və vardan yox olmağın poetik izləri
07.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu VIII Beynəlxalq Kitab Sərgisi çərçivəsində yeni nəşrini təqdim edib
06.10.22
Ədəbiyyat İnstitutunda dərsliklərin müzakirəsi keçirilib
04.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Nizami Gəncəvinin yeni kitabını nəşr edib
28.09.22
Bölgələrdə kitab sərgisi təşkil olunacaq
28.09.22
Macar şairi Mikloş Radnotinin yaradıcılığına həsr olunmuş musiqili gecə keçirilib
26.09.22
Günay Əfəndiyeva Polşada bir sıra görüşlər keçirib
26.09.22
Şəmsəddin Şəmsinin “Dəh Mürğ” poemasının əlyazma nüsxələri əldə olunub
26.09.22
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin qurultayı təxirə salınıb
26.09.22
Günəş topla mənim üçün... - Etimad Başkeçidin yeni hekayəsi
23.09.22
“Şuşaya salam” Beynəlxalq Poeziya layihəsinin təqdimat mərasimi keçirilib
23.09.22
Polşada keçirilən VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresində Azərbaycan təmsilçiləri fəal iştirak edib
22.09.22
Polşada Beynalxalq Türkologiya Kongresi çərçivəsində Azərbaycan musiqi gecəsi keçirilib
22.09.22
ANAİB-dən Ermənistanın son təxribatı ilə bağlı bəyanat
21.09.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Dövlətşah Səmərqəndinin “Təzkirətüş-şüəra” kitabını təqdim edilib
21.09.22
Polşada VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresi başlayıb
14.09.22
“Metafizika” jurnalının növbəti sayı (2022/3) işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.