Əsəd Cahangir - Yenə o bağ olmayacaq
18.11.14

Gəlin əvvəlcə olayın janr təyinatını verək: "Kulis.az" saytının "Sizcə, iyirminci əsrdə Azərbaycan poeziyasında 5 ən yaxşı şeir hansıdır?" sualı ətarfında qızışan  müzakirəni (ümumən bu qəbildən olan bütün müzakirələri!)  ədəbiyyat şousu elementi hesab edirəm. 

 

 

Amma onu da başa düşürəm ki, biz şou dövründə yaşayırıq. On il öncə Anar müəllimin göstərişi ilə şeir almanaxı buraxmalıydım. Az-çox istedadı olanların mühüm bir qismi almanaxa şeir vermək istəmirdi ki, bəs, "biz irəlizəkalıyıq (?!), AYB isə gerizəkalı" (?!), orda dərc olunmağı özümüzün nadir və qadir istedadımıza layiq bilmirik. Onda mən balaca bir şou qurmaq qərarına gəldim. Bəyan elədim ki, almanaxda cəmi on nəfər dərc olunacaq - çağdaş şeirin qızl onluğunu tərtib edirəm! Bir həftənin içində o qədər şeir təqdim olundu ki, seçim qarşısında qaldım. "Avropanın qürubu"nu yazan O.Şpenqlerin terminləri ilə desək, biz mədəniyyət yox, sivilizasiya dönəminin adamlarıyıq. Və alman kulturoloquna görə, idmanla şounun kütləviləşməsi sivilizasiyanın bariz göstəricilərindəndir. Buyurun, bu sizin idmanınız, bu da şounuz. Yüz il əvvəl kəskin narazılıqla qarşılanmasına baxmayaraq, Şpenqlerin haqsız olmadığını zaman təsdiq edir.

 

Sufilər deyir ki, ilk baxışdan ən önəmsiz görünən olayın da nəsə gizli bir mənası var. Özü də olay zahirən nə qədər bayağıdırsa, onun gizli mənası da bir o qədər ciddi olur. Hətta dünyanın ən böyük hikməti guya eşşəyin anqırmasındadır (Çox üzr istəyirəm!) Ədəbiyyat, xüsusən şeir də Avropa kimi qürub edir, odu söndürmüşük, indi də külüylə oynayırıq - "Son yüz ildə yazılan şeirlərin ən yaxşıları hansılardır? sualının altında mən bu mənanı oxuyuram. "Kulis.az" sanki özü də bilmədən hansısa "zakulis" bir əlin göstərişiylə şeirin fatihəsini verir:

 

Fəthi-meyxanə üçün oxuyalım fatihələr,

Bəlkə də üzümüzə açıla bir bağlı qapu.

 

Niyə meyxanə? Yazını axıracan oxusanız biləcəksiniz. İndi isə mətləbə qayıdaq...

 

Hörmətli "Kulis.az" saytı!

 

Sən soruş görək, bəs bu gün yazılan şeirlərin hansıları ən yaxşıdır? Soruş görək, bu gün ümumən yaxşı şeir yazılırmı? Yox! Şeir təkcə bizdə yox, ümumən insan düşüncəsində öz ömrünü başa vurmaqdadır. Pozuya yazı yoxdur. Mən son dövrdə yazılan şeirlərdə onun canvermə əzablarını eşidirəm. Niyə? Çünki şeir Platonun dediyi kimi, ağla ziddir, irrasional təzahürdür, şair gərək Füzuli ola, Nəsimi ola, Cavid ola, Vurğun ola, Müşfiq ola! Bir sözlə, Məcnun ola,  aşiq ola!

 

Məndən, Füzuli, istəmə əşari-mədhü zəmm,

Mən aşiqəm, həmişə sözüm aşiqanədir.

 

Çağdaş insan isə çox rasional və məntiqi düşünür. O Platondan çox Arsitotelə bənzəyir. Cəmil Mericin dediyi kimi, şeir öz təsirini yalnız geridə qalmış xalqlarda saxlayır, rasional təfəkkürü gəlişən millətlərdə geriləyir. Onun yerini proza tutur. Bu, qaçılmazdır. Tərəzinin bir gözü qalxanda o biri enməlidir. Şeir bəşəriyyətin keçmiş dövrünə məxsus bir reliktdir. Yüz Hüseyn Arif olub min dəfə deyə ki, "nə qədər həyat var, şeir də vardır" – bunun mənası yoxdur.

 

 

Aldanma ki, Arif sözü, əlbəttə, yalandır.

 

Əlbəttə, vaxtaşırı şeirin yeni qabarmaları olacaq, amma hər dəfə bu, əvvəlki qabarmadan yuxarı qalxmayacaq, aşağı düşəcək. Şeirin ürək döyüntüləri getdikcə düşür. Çağdaş yazarlar onu süni nəfəslə saxlamağa çalışan həkim və tibb bacılarına bənzəyir.

Bunu  hələ min il əvvəl Nizami demişdi:

 

Şeirdən ucalıq umma dünyada,

Çünki Nizamiylə qurtardı o da.

 

Bunu isə 500 il əvvəl Füzuli demişdi:

 

Bir dövrdəyəm ki, nəzm olub xar,

Əşar bulub kəsadi-əsar.

 

Ümumən son on beş ildə yazılanları oxuduqca (əksərən darıxdırıcılıqdan əzab çəkə-çəkə!) mənə elə gəlir ki, biz ədəbiyyat yaratmırıq, sadəcə ədəbiyyat oyunu oynayırıq. Özü də hamı bunu bilir, amma susur, özünü elə göstərir ki, guya bilmir, çünki oyunun qaydası belədir. Heyzinqanın dediyi kimi, yalnız uşaqlar oyun oynadıqlarını bilmirlər.

 

Oyun demişkən, "yenə və həmişə oyun" deyən Kamal Abdulla çoxsaylı şeirlərinə baxmayaraq, özünün təkcə ən qalmaqallı ("Yarımçıq əlyazma") yox, həm də ən uğurlu işini ("Unutmağa kimsə yox") nəsrdə gördü. Və son romanıyla həm də ümumən müstəqillik dövrü nəsrinin ən fundamental əsərinə imza atdı. Azərbaycan ədəbiyyatı Nobelin sərhədlərinə şeir yox, nəsrlə yaxınlaşdı. Bəyəm, bu sizlərə nəsə demir?

 

Həmid Herisçi, Murad Köhnəqala, Salam! Baxın, müstəqillik dövründə şeirdə meydana çıxan hər üç ən ciddi poetik imzanın üçü də nəsrə meyl edir. İkisi artıq şeirin daşını atıb, üçüncüsü isə roman yazması barədə danışır. Bəyəm, bu sizlərə nəsə demir?

 

Son illər ədəbiyyata gələn cavanlar şeirdən daha çox nəsr sahəsində seçilir - Pərvin, Vüsal Nuru, Səxavət Sahil, Cavid Zeynallı, Elxan Qaraqan, Mirmehdi Ağaoğlu... Bəziləri isə hətta müəyyən poetik uğurlarına baxmayaraq, nəsrə keçirlər - Şərif Ağayar. Bəyəm bu, sizlərə nəsə demir?

 

Aparıcı nəşriyyatlardan birinin direktoru kimi Şahbaz Xuduoğlu yazarlara "Hərəmiz bir roman yazaq!" şüarı ilə müraciət edir və onlar da bu çağırışa həvəslə cavab verir. (Nə dərəcədə nail olmaları artıq başqa söhbətin mövzusudur). Bəyəm bu, sizlərə nəsə demir? 

 

Özü də bu, təkcə bizdə yox, bütün dünyada gedən total bir prosesdir. Füzuli demişkən,

 

Yoxdur bir mülk bu zamanda,

Kim şeir rəvacı ola onda.

 

Hanı Rusiyanın Pelevin səviyyəsində şairi? Bəs, Türkiyənin şair Orxan Pamuku hanı? İngilis Piter Akroydun poetik analoqu hardadır? Bəyəm, bunlar sizlərə nəsə demir?

 

Bu gün toylarda meyxana deyəni çağırıb hörmət-izzətlə cibinə pul qoyurlar, şair isə kitabları əlində idarə müdirlərinin qapısını döyüb pul istəyir. Bəyəm bu sizlərə nəsə demir?

 

Həmid Herisçi haqlıdır - bu gün şeirin son sığınacağı meyxanələr küncüdür:

 

Dövran həvadisindən yox bakimiz, Füzuli,

Darül-əmanimizdir meyxanələr bucağı.

 

Müşfiqin "Yenə o bağ olaydı" şeiri resipiyentlər tərəfindən ən çox səs topladı. Mən də o şeirə səs verənlər sırasında idim. Həmişə şeiri nəsrdən daha çox sevmişəm və həmişə də sevəcəm. Amma onu da bilirəm ki, yenə o bağ olmayacaq...

 

Müstəqillik dövründə şeirə gələn gənclərin içində sözün bütün mənalarında Müşfiqə ən çox oxşayanı Aqşin idi. Bəyəm, onun sözün bütün mənalarında indiki durumu sizə nəsə demir? /kulis.az/

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.