Kənan Hacı - Sahilənin şıltaqlığı – POLEMİKA
10.07.14

Ədəbiyyatın gücü zaman tanımamağındadır. Yaşı yüz min illəri keçmiş ədəbi mətnlər məhz bu keyfiyyətlərinə görə bu günümüzə gəlib çatıb. Sözsüz ki, o zamanlar ədəbiyyatda aqrar və industrial bölgülər aparılmamışdı. Ədəbi mətn heç bir zaman regional hadisə sayıla bilməz. Ədəbiyyatı kənd və şəhərə bölməyin özü aqrar təfəkkürün göstəricisidir.

Gənc və gözəl yazarımız Sahilə İbrahimovanın məlum müsahibəsindən sonra yenə müzakirələr başlandı və düşündüm ki, axı biz nəyi müzakirə edirik? Dünyanın heç bir yerində bu tipli əcaib təsnifat aparılmır. Xətrini çox istədiyim Sahilə xanımın müsahibəsində xeyli mübahisəli, yumşaq desək, diletant yanaşmalar gördüm. Birincisi, onun məntiqinə görə bir Azərbaycan yazarı öz əsərindəki obrazın adını Əli, Vəli, Pirvəli qoya bilməz. Guya bu, kübar çevrələrdə qəbul olunmur. Bu, nə əcaib yanaşmadır? Onda gərək bütün əsərlərdən bu adı daşıyan adamları sürgün edək.

İkincisi, ədəbi terminologiyada aqrar nəsr, kübar nəsr anlayışı yoxdur. Yazıçı mütləq şəhərdən və yaxud kənddən yazmalıdır deyə bir qayda da yoxdur. Mənim düşüncəmə görə adam yazıçıdırsa, kəndi də, şəhəri də tanımalıdır. Kəndi tanımayan yazıçı şəhərdən də yaza bilməyəcək, yaxud şəhəri tanımayan yazıçı kənd nostalgiyasını, kənd stixiyasını anlada bilməyəcək. Yazıçının təsvir etdiyi zamanın içində kənd də, şəhər də ola bilər, amma əsas olan nədən və hardan yazmaq deyil, necə yazmaqdır.

Ədəbiyyatı zövqlərin ümidinə buraxmaq da zərərli və yanlış yanaşmadır, oxucu dedektiv oxuyur deyə və yaxud Sahilə xanımın təbirincə desək, “kübar ədəbiyyat”ı sevir deyə bu zövqə hesablanmış əsərlər yazmaq yox, oxucunun zövqünü formalaşdıran əsərlər yazılmalıdır. Dostoyevskini bəyənməmək artıq zövq məsələsi deyil, onu bəyənməmək üçün ən azı, Dostoyevskiyə qədər yazılanları oxumaq lazımdır.

Sahilə xanımın bu yanaşması mənə şəhərdə böyüyüb kəndi bəyənməyən qızın şıltaqlığını xatırlatdı. Kübarlıq daxili mədəniyyətdir. Kübar mühitdə, ailədə böyüyüb kübar mədəniyyəti əxz edə bilməyən insanlar var. Stendalın “Qırmızı və qara” romanının qəhrəmanı Jülyen dülgər oğludur, amma o, əyanların məclisində özünü elə aparır ki, hər kəs onun davranışlarına, düşüncə qabiliyyətinə heyran qalır. Kübarlıq ədəbiyyatın, söz sənətinin ayrılmaz bir xassəsidir. Əsərlərində kəndi və onun insanlarını təsvir edən Sabir Əhmədli, İsi Məlikzadə həyatda olduqca aristokrat, kübar  təbiətli insanlar olub. Kənddən çıxmış yazıçını qatardan yenicə düşmüş ayağı palçıqlı kənd adamından fərqləndirən də fitrətindəki kübarlıqdır.

Lap əslinə qalanda, şəhərin həmişə kəndə ehtiyacı olub. Şəhəri şəhər edən, yetişdirən, yaşadan da kənddir. Belə ki, şəhər kürəyini həmişə kəndə söykəyib, kəndlər şəhərin qol-budaqlarıdır. Kənddən gələn hər yeniyetmə öz içindəki bir parça işığı da özüylə gətirib. Yoxsa şəhər şəhər olmazdı.

Ədəbiyyatı kəndə, şəhərə ayırmaq natamamlıq kompleksinin nəticəsidir. Niyə unuduruq ki, kənddən çıxmış Mirzə Fətəli və Mirzə Cəlil olmasaydı, bu millət hələ də cəhalətin tozlu-palçıqlı yollarında təpik döyəcəkdi?

Sözsüz ki, hər bir insan öz mühitinin məhsuludur.  Yazıçı genetik koddan heç vaxt kənara çıxa bilməz. Bu, təbiətə, yaradılışa zidd olardı. Amma yazı sənəti bu lokallığı qəbul etmir. Ədəbiyyat məkan və zaman ölçüsü tanımır, onun öz hərəkət qanunları var.

Söz sənəti həm də mədəniyyətlərarası dialoqdur – yazıçı qəlbinin səmimiyyəti ilə qurulmuş dialoq!  Burda  yamaq ola bilməz. Biz Əliyə Andreyin donunu geydirib onu başqa xalqa təqdim edə bilmərik. Bu, çox gülməli çıxar. Əli, Əli kimi maraqlıdır, Andrey Andrey kimi. /1937.az/

Yenililklər
12.07.24
Yelisaveta Baqryana - Ah, belə gecələr əzabdır dostum!
11.07.24
Azad Qaradərəlinin əsərlərinin beşinci cildi cap olunub
08.07.24
“Narqız” qısametrajlı animasiya filminin istehsalı davam edir
05.07.24
"Dünya ədəbiyyatı" jurnalının Çeçenistan sayı işıq üzü görüb
03.07.24
“Ulduz” jurnalı oxucuların görüşünə yeni təqdimatda gəlib
02.07.24
Frans Kafka - Hökm
25.06.24
Mədəniyyət Nazirliyi senzura ittihamlarına aydınlıq gətirib
25.06.24
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı Şirvanda kino günlərinə başlayır
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.