Mayakovski - İntihar, yoxsa KQB sui-qəsdi?

30.06.14

Vladimir Vladimiroviç Mayakovski

     

1930-cu il аprelin 14-də 37 yaşnında Moskvada, Lübyanski döngəsindəki mənzilində özünü güllələyib.

 

Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində qızğınlıqla müzakirə olunan sui-qəsd versiyasının isə heç bir əsası yoxdur. Mayakovski sevgilisi Veronika Polonskayanın gözləri önündə intihar edib. Tapançadakı cəmi bir patronla özünü güllələyib. Polonskaya həbs olunsa da, ona qarşı heç bir dəlil-sübut olmadığından azad edilib. Ancaq ilk dəfə ifadə verərkən qadın otaqda olduğunu və hər şeyi gözləri ilə gördüyünü etiraf etsə də, sonrakı dindirilmələrində, görünür, kiminsə məsləhəti ilə bildirib ki, dəhlizlə qapıya doğru gedərkən arxadan güllə səsi eşidib. Elə buradan da belə bir əsassız ehtimal yaranıb ki, şairin dünyadan getməsinə yardımçı olan hansısa bir çekistin də bu işdə əli var...   

 

Maniakal uğursuzluq kompleksi

 

Mayakovski ərli qadın və çox firavan həyat sürən aktrisa Veronika Polonskaya ilə həyəcanlı bir roman yaşayırdı. Məlumdur ki, şair ona qədər mühacir Tatyana Yakovleva ilə münasibətdə idi, lakin sovet hökuməti sevimli şairini qısqanaraq onun Parisə getməsinə mane olmuşdu. Mayakovskinin “olmuş” və “keçmiş” deyilməyəcək məşum sevgilisi Lilya Brik isə şairlə birgə olmaq istəməsə də, uzaqlaşmasına da imkan vermirdi. Beləliklə də, şairdə maniakal uğursuz kompleksi formalaşır.      

 

Ölümlə oynayıb uduzmaq

 

Veronika Polonskayadan kimlə qalacağına dair qəti qərar verməsini tələb edən Mayakovski anlayır ki, bu qadınla da taleyini birləşdirə bilməyəcək. Şair çox tez sınan, əsəbi reaksiyalara və isteriyaya meyilli idi. Bundan başqa Mayakovski həmişə tamam başqa bir insanı təcəssüm etdirərək sanki həyatda rol oynayırdı. Pasternak yazırdı ki, Mayakovski poetik obrazından nə iləsə fərqlənən adi həyatı özünə yaxın buraxmırdı. Həyatda çoxlarının cavabsız sevgiləri və yaxud itkiləri olur, lakin ikiləşməkdən usanaraq  psixopatik addımlara əl atan şair ölümlə oynamaq qərarına gəlir və bu oyunu uduzur. 

 

 

Sergey Aleksandroviç Yesenin

 

1925-ci il dekabrın 28-də, Leninqradda (Sankt-Peterburq) “Anqleter” mehmanxanasında 30 yaşında özünü asıb.

 

Əgər Mayakovskinin ölümündə intihar faktı qeyri-təbii görünürsə, Sergey Yeseninin tarixçəsində hər şey intiharın rəsmi versiyasından da açıq-aydın bəlli olur.   

Yesenin mehmanxana nömrəsində mərkəzi istilik borusundan çamadanın qayışı ilə özünü asmışdı. Əgər predmetlər ətraflı təhlil edilərsə (səliqə ilə dayadılmış tumba; məlum deyil ki, qayış o qədər yüksəkliyə necə bağlanmışdı), şairin görünüşü daha çox şübhə doğurur. Sol gözünün altı göyərmiş, alnındakı qıpqırmızı zolaq, sağ qaşının altında deşilmiş yara, əlindəki kəsik yeri. Yeseninin “ölüm maskası” görənlərin hamısını dəhşətə gətirirdi. Sifəti özünü asmış adamın üzünə heç uyuşmaz şəkildə tamamilə ağarmışdı. Müasir tədqiqatçılar detalları nə qədər araşdırsalar da, əldə olan məlumatlar bir nöqtədə kəsişir. Ola bilsin ki, Yesenini əvvəlcə boğub sonra asıblar. Alkoqolun təsiri altında intihar versiyası da özünü doğultmadı. Dostları şairin tamamilə ayıq olduğunu və yoldaşını gözlədiyini  təsdiqləyirlər.  

 

 

Əvvəlcə döyülüb, sonra...

 

 

Tədqiqatçı Viktor Kuznetsovun versiyası daha gözlənilməzdir. Onun fikrincə, Yesenin, ümumiyyətlə, “Anqleter”də yaşamayıb, əvvəlcə döyülüb, sonra BSİ-nin gizli həbsxanasında qətlə yetirilib. Çekistlər mehmanxanada intihar səhnəsi düzəldərək yalançı şahidlər tapıb protokol quraşdırıblar.        

İndən sonra çətin ki, şairin qatilinin kim olduğunu öyrənə bilək, ancaq ehtimal etmək olar. Sergey Yesenin sadə insan deyildi – çılğın, yalanla barışmaz idi, çoxlu dost və pərəstişkarları ilə yanaşı düşmənləri də yox deyildi. Ona imzasız məktublar yazır, hədə-qorxu gəlir, həyatına sui-qəsd təşkil edir, möhkəm döyür və qarət edirdilər. O, sadiq təbəə şeirləri, təşviqat xarakterli əsərlər yazmırdı, istənilən məsələyə aid özünün müstəqil fikri var idi və onu ucadan bildirməkdən çəkinmirdi. Əsərlərinin nəşrinə qoyulan senzura qadağalarını çətin qəbul edirdi. Davranışındakı hər şey diqqət çəkirdi: alkoqoldan həddindən artıq istifadə etməsi, tez-tez dava-dalaş və qalmaqallara qoşulması, Aysedora Dunkanla evlənməsi, antisemitizm, sovet hökumətini tənqid etməsi. Versiyalardan birinə görə, Trotski və onun məsləkdaşları Zinovyev və Kamenev şairi aradan götürmək istəyirdilər ki, Stalin siyasi intriqalarında (guya ki, Stalinin hansısa hiyləgər bir planı var idi) şairdən onlara qarşı istifadə edə bilməsin. Bəziləri belə hesab edirlər ki, Yesenin hamını – Stalindən tutmuş yazıçı həmkarlarınadək - özündən narazı salmağa macal tapmışdı, onlar da şairlə BSİ-nin əli ilə hesablaşdılar. Hər necə olsa da, bu, fakt olaraq qalır:  Rusiya qızılı saçlı şairini erkən itirdi. 

 

Marina İvanovna Svetayeva

 

1941-ci il аvqustun 31-də Yelabuqada (Таtarıstan) 49 yaşında özünü asıb.

 

Marina Svetayeva çox ağır günlər yaşayırdı və odur ki, bu həyatdan qurtulmaq istəyirdi. O, Puşkin adına təsviri incəsənət muzeyinin yaradıcısı professor İvan Svetayev və pianoçunun demokratik ziyalı ailəsində böyümüşdü. İsveçrədə orta  təhsil almış, Sarbonna universitetini bitirmişdi, ingilis, fransız, alman dillərində sərbəst danışırdı, 6 yaşından şeirlər yazırdı. Görkəmli zabit Sergey Efronla ailə qurmuşdu. Sonra hər şey tərsinə çevrilir. Efron ağqvarrdiyaçı idi, Marina isə qələbəyə inanmırdı, sanki qarşıda onları gözləyən faciəni hiss edirdi. Onlar mühacirət etməli olurlar. Çox ağır günlər keçirir, bəzən bir tikə çörəyə də möhtac olurdular. Ailə geri qayıtmaq qərarına gəlir. Rəsmi məlumata görə, Sergey geri qayıtmaq naminə xaricdə XDİK ilə əməkdaşlıq etməyə razı olur. 1939-cu ildə Marina, əri, qızı Alya və oğlu Georgi SSRİ-yə qayıdırlar.   

Tezliklə repatriant (əsirlikdən, mühacirətdən və s. vətəninə qayıtmış adam – tərc.) qadının ailəsi əsl cəhənnəmə düşür: XDİK qızı Alyanı casus kimi həbs edir, sonra isə Sergey, sevimli əri, həm də ələ salınaraq zindana atılır: “orden gözləyirdin, order aldın”. Efronu güllələyirlər, qızı isə 15 il həbsdə qalır. Svetayevanın özü nə iş, nə mənzil tapa bilir, əsərlərini heç kim çap etmir. Yaxın adamlarının dediyinə görə, şairə oğlu ilə ac-yalavac qalmışdı.  

Svetayeva ehtirasla sevən ana idi: vətəndaş müharibəsində qızını itirdikdən sonra oğlu onunçün sanki müqəddəs bir bütə çevrilmişdi. Elə şairənin ən dəhşətli ürək ağrıları da ömrünün sonunacan Mura adlandırdığı sevimli oğlu ilə bağlı idi. Oğlu təxliyyə olunduqları Yelabuqda yaşamaq istəmirdi, ona qarşı kobudluq edir, hədsiz qayğısından azad olmaq istəyirdi, ancaq digər tərəfdən də onun köməyi olmadan yaşaya bilmirdi. 1940-cı ildə şairə yazırdı: “Artıq bir ildir ki, ölümü ölçüb-biçirəm. Ancaq hələ lazımam”. Onu yaşadan da məhz bu gərəklilik duyğusu idi. Sonuncu həlledici təkan Muranın bu sözləri oldu. O, səsini ucaldaraq demişdi: “Bizdən birimiz buradan köndələn çıxacaq”. “Mən”, – deyə Marina qərarını vermişdi.      

Marina ölüm qabağı üç məktub yazıb qoymuşdu: “əziz yoldaşlar” sözləri ilə başlayan rəsmi məktub; 16 yaşlı oğlunu himayəsinə götürmək xahişi ilə şair N.Aseyevə ünvanlanmış məktub (yeri gəlmişkən, Aseyev bu xahişi yerinə yetirmədi) və oğlu Georgiyə yazdığı sonuncu məktub.  

/axar.az/

Vladimir Vladimiroviç Mayakovski

     

1930-cu il аprelin 14-də 37 yaşnında Moskvada, Lübyanski döngəsindəki mənzilində özünü güllələyib.

 

Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində qızğınlıqla müzakirə olunan sui-qəsd versiyasının isə heç bir əsası yoxdur. Mayakovski sevgilisi Veronika Polonskayanın gözləri önündə intihar edib. Tapançadakı cəmi bir patronla özünü güllələyib. Polonskaya həbs olunsa da, ona qarşı heç bir dəlil-sübut olmadığından azad edilib. Ancaq ilk dəfə ifadə verərkən qadın otaqda olduğunu və hər şeyi gözləri ilə gördüyünü etiraf etsə də, sonrakı dindirilmələrində, görünür, kiminsə məsləhəti ilə bildirib ki, dəhlizlə qapıya doğru gedərkən arxadan güllə səsi eşidib. Elə buradan da belə bir əsassız ehtimal yaranıb ki, şairin dünyadan getməsinə yardımçı olan hansısa bir çekistin də bu işdə əli var...   

 

Maniakal uğursuzluq kompleksi

 

Mayakovski ərli qadın və çox firavan həyat sürən aktrisa Veronika Polonskaya ilə həyəcanlı bir roman yaşayırdı. Məlumdur ki, şair ona qədər mühacir Tatyana Yakovleva ilə münasibətdə idi, lakin sovet hökuməti sevimli şairini qısqanaraq onun Parisə getməsinə mane olmuşdu. Mayakovskinin “olmuş” və “keçmiş” deyilməyəcək məşum sevgilisi Lilya Brik isə şairlə birgə olmaq istəməsə də, uzaqlaşmasına da imkan vermirdi. Beləliklə də, şairdə maniakal uğursuz kompleksi formalaşır.      

 

Ölümlə oynayıb uduzmaq

 

Veronika Polonskayadan kimlə qalacağına dair qəti qərar verməsini tələb edən Mayakovski anlayır ki, bu qadınla da taleyini birləşdirə bilməyəcək. Şair çox tez sınan, əsəbi reaksiyalara və isteriyaya meyilli idi. Bundan başqa Mayakovski həmişə tamam başqa bir insanı təcəssüm etdirərək sanki həyatda rol oynayırdı. Pasternak yazırdı ki, Mayakovski poetik obrazından nə iləsə fərqlənən adi həyatı özünə yaxın buraxmırdı. Həyatda çoxlarının cavabsız sevgiləri və yaxud itkiləri olur, lakin ikiləşməkdən usanaraq  psixopatik addımlara əl atan şair ölümlə oynamaq qərarına gəlir və bu oyunu uduzur. 

 

 

Sergey Aleksandroviç Yesenin

 

1925-ci il dekabrın 28-də, Leninqradda (Sankt-Peterburq) “Anqleter” mehmanxanasında 30 yaşında özünü asıb.

 

Əgər Mayakovskinin ölümündə intihar faktı qeyri-təbii görünürsə, Sergey Yeseninin tarixçəsində hər şey intiharın rəsmi versiyasından da açıq-aydın bəlli olur.   

Yesenin mehmanxana nömrəsində mərkəzi istilik borusundan çamadanın qayışı ilə özünü asmışdı. Əgər predmetlər ətraflı təhlil edilərsə (səliqə ilə dayadılmış tumba; məlum deyil ki, qayış o qədər yüksəkliyə necə bağlanmışdı), şairin görünüşü daha çox şübhə doğurur. Sol gözünün altı göyərmiş, alnındakı qıpqırmızı zolaq, sağ qaşının altında deşilmiş yara, əlindəki kəsik yeri. Yeseninin “ölüm maskası” görənlərin hamısını dəhşətə gətirirdi. Sifəti özünü asmış adamın üzünə heç uyuşmaz şəkildə tamamilə ağarmışdı. Müasir tədqiqatçılar detalları nə qədər araşdırsalar da, əldə olan məlumatlar bir nöqtədə kəsişir. Ola bilsin ki, Yesenini əvvəlcə boğub sonra asıblar. Alkoqolun təsiri altında intihar versiyası da özünü doğultmadı. Dostları şairin tamamilə ayıq olduğunu və yoldaşını gözlədiyini  təsdiqləyirlər.  

 

 

Əvvəlcə döyülüb, sonra...

 

 

Tədqiqatçı Viktor Kuznetsovun versiyası daha gözlənilməzdir. Onun fikrincə, Yesenin, ümumiyyətlə, “Anqleter”də yaşamayıb, əvvəlcə döyülüb, sonra BSİ-nin gizli həbsxanasında qətlə yetirilib. Çekistlər mehmanxanada intihar səhnəsi düzəldərək yalançı şahidlər tapıb protokol quraşdırıblar.        

İndən sonra çətin ki, şairin qatilinin kim olduğunu öyrənə bilək, ancaq ehtimal etmək olar. Sergey Yesenin sadə insan deyildi – çılğın, yalanla barışmaz idi, çoxlu dost və pərəstişkarları ilə yanaşı düşmənləri də yox deyildi. Ona imzasız məktublar yazır, hədə-qorxu gəlir, həyatına sui-qəsd təşkil edir, möhkəm döyür və qarət edirdilər. O, sadiq təbəə şeirləri, təşviqat xarakterli əsərlər yazmırdı, istənilən məsələyə aid özünün müstəqil fikri var idi və onu ucadan bildirməkdən çəkinmirdi. Əsərlərinin nəşrinə qoyulan senzura qadağalarını çətin qəbul edirdi. Davranışındakı hər şey diqqət çəkirdi: alkoqoldan həddindən artıq istifadə etməsi, tez-tez dava-dalaş və qalmaqallara qoşulması, Aysedora Dunkanla evlənməsi, antisemitizm, sovet hökumətini tənqid etməsi. Versiyalardan birinə görə, Trotski və onun məsləkdaşları Zinovyev və Kamenev şairi aradan götürmək istəyirdilər ki, Stalin siyasi intriqalarında (guya ki, Stalinin hansısa hiyləgər bir planı var idi) şairdən onlara qarşı istifadə edə bilməsin. Bəziləri belə hesab edirlər ki, Yesenin hamını – Stalindən tutmuş yazıçı həmkarlarınadək - özündən narazı salmağa macal tapmışdı, onlar da şairlə BSİ-nin əli ilə hesablaşdılar. Hər necə olsa da, bu, fakt olaraq qalır:  Rusiya qızılı saçlı şairini erkən itirdi. 

 

Marina İvanovna Svetayeva

 

1941-ci il аvqustun 31-də Yelabuqada (Таtarıstan) 49 yaşında özünü asıb.

 

Marina Svetayeva çox ağır günlər yaşayırdı və odur ki, bu həyatdan qurtulmaq istəyirdi. O, Puşkin adına təsviri incəsənət muzeyinin yaradıcısı professor İvan Svetayev və pianoçunun demokratik ziyalı ailəsində böyümüşdü. İsveçrədə orta  təhsil almış, Sarbonna universitetini bitirmişdi, ingilis, fransız, alman dillərində sərbəst danışırdı, 6 yaşından şeirlər yazırdı. Görkəmli zabit Sergey Efronla ailə qurmuşdu. Sonra hər şey tərsinə çevrilir. Efron ağqvarrdiyaçı idi, Marina isə qələbəyə inanmırdı, sanki qarşıda onları gözləyən faciəni hiss edirdi. Onlar mühacirət etməli olurlar. Çox ağır günlər keçirir, bəzən bir tikə çörəyə də möhtac olurdular. Ailə geri qayıtmaq qərarına gəlir. Rəsmi məlumata görə, Sergey geri qayıtmaq naminə xaricdə XDİK ilə əməkdaşlıq etməyə razı olur. 1939-cu ildə Marina, əri, qızı Alya və oğlu Georgi SSRİ-yə qayıdırlar.   

Tezliklə repatriant (əsirlikdən, mühacirətdən və s. vətəninə qayıtmış adam – tərc.) qadının ailəsi əsl cəhənnəmə düşür: XDİK qızı Alyanı casus kimi həbs edir, sonra isə Sergey, sevimli əri, həm də ələ salınaraq zindana atılır: “orden gözləyirdin, order aldın”. Efronu güllələyirlər, qızı isə 15 il həbsdə qalır. Svetayevanın özü nə iş, nə mənzil tapa bilir, əsərlərini heç kim çap etmir. Yaxın adamlarının dediyinə görə, şairə oğlu ilə ac-yalavac qalmışdı.  

Svetayeva ehtirasla sevən ana idi: vətəndaş müharibəsində qızını itirdikdən sonra oğlu onunçün sanki müqəddəs bir bütə çevrilmişdi. Elə şairənin ən dəhşətli ürək ağrıları da ömrünün sonunacan Mura adlandırdığı sevimli oğlu ilə bağlı idi. Oğlu təxliyyə olunduqları Yelabuqda yaşamaq istəmirdi, ona qarşı kobudluq edir, hədsiz qayğısından azad olmaq istəyirdi, ancaq digər tərəfdən də onun köməyi olmadan yaşaya bilmirdi. 1940-cı ildə şairə yazırdı: “Artıq bir ildir ki, ölümü ölçüb-biçirəm. Ancaq hələ lazımam”. Onu yaşadan da məhz bu gərəklilik duyğusu idi. Sonuncu həlledici təkan Muranın bu sözləri oldu. O, səsini ucaldaraq demişdi: “Bizdən birimiz buradan köndələn çıxacaq”. “Mən”, – deyə Marina qərarını vermişdi.      

Marina ölüm qabağı üç məktub yazıb qoymuşdu: “əziz yoldaşlar” sözləri ilə başlayan rəsmi məktub; 16 yaşlı oğlunu himayəsinə götürmək xahişi ilə şair N.Aseyevə ünvanlanmış məktub (yeri gəlmişkən, Aseyev bu xahişi yerinə yetirmədi) və oğlu Georgiyə yazdığı sonuncu məktub.  

Tarix
30 İyun [09:04]
Oxunub
885 dəfə
Müəllif
- See more at: http://axar.az/news/22501#sthash.FmsiTpLg.dpuf

Yenililklər
05.12.23
Dünya şöhrətli rumın şairəsi Ana Blandiana Bakıya gələcək
05.12.23
Kənan Hacının hekayəsi - Cin qapını bağlayır
05.12.23
Elçin Hüseynbəylinin hekayəsi - Dərs
05.12.23
Yevgeni Rezniçenko - Çağdaş rus poeziyası
30.11.23
Anar Məcidzadə - Canına dərd düşsün, ayrılıq salan
29.11.23
Həmin işıqlı günlər - Cavid Zeynallının yeni hekayəsi
29.11.23
Musiqili Teatr dekabr repertuarını təqdim edib
29.11.23
Pyes müsabiqəsi qaliblərinə mükafatlar təqdim olunub
29.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna yeni prezident təyin olunub
28.11.23
Xuana İnes de la Krus - Günah keçisi kimi görürsünüz qadını
28.11.23
Mahir N. Qarayevdən iki şeir
23.11.23
Fəxri Uğurlu - Uzaqda təkbaşına dolaşan qəhrəmanlar
22.11.23
Kanadada “Yeddi gözəl” musiqi qrupunun konserti keçirilib
22.11.23
Fərid Hüseyn XIV İstanbul Beynəlxalq Ədəbiyyat və Şeir Festivalında iştirak edir
22.11.23
Bakıda Mədəniyyət və Yaradıcı Sənayelər Forumu keçiriləcək
22.11.23
Vaqif Sultanlının “İnsan dənizi” və “Ölüm yuxusu” romanları İngiltərədə yayımlanıb
22.11.23
Elnarə Qaragözova - Ali diqqət və rəğbətin dəyişməz ünvanı: Yusif Səmədoğlu
22.11.23
"Nobel mükafatına aparan yolun dərsləri: mif, reallıqlar, uğurlar və çağırışlar" beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
22.11.23
Fərid Hüseynlə kürdəmirli oxucuların görüşü olub
06.11.23
"Mədəni diplomatiya vasitəsilə əlaqələr quraraq müxtəlif sivilizasiyaları bir araya gətirdik"
04.11.23
Astanada “Yıldız Sarayı Foto Kolleksiyasında XIX Əsr Türk Dünyasının Mədəni İrsi” adlı sərgi təşkil olunub
04.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun və Türk Akademiyasının rəhbərliyi Qazaxıstanın Xarici İşlər naziri ilə görüşüb
01.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Bern şəhərində qədim türk yazılarına həsr olunmuş sərgi açıb
31.10.23
Türkiyə Respublikasının 100 illiyi İsveçrənin Bern şəhərində qeyd olunub
27.10.23
“Netflix” “The Crown” serialının son sezonunun ilk treylerini yayımlayıb
27.10.23
Özbəkistanda Yusif Vəzir Çəmənzəminli adına Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatı Mərkəzi açılıb
27.10.23
Bədirxan Əhmədli - Akademik Kamal Talıbzadənin portret cizgiləri üzərinə
27.10.23
Türkiyədə XX əsr Cənubi Azərbaycanda ədəbi prosesin önündə gedən şəxsiyyətlərdən bəhs edən kitab çap olunub
27.10.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Haaqada yubiley tədbirləri keçirib
26.10.23
Varşavada “Polşa və Türk Dünyası” mövzusunda konfrans keçirilib
25.10.23
Elman Cıvıroğlu - İbranice ve Ortak Türk Dili
25.10.23
İstanbulda görkəmli xanəndə Məşədi Məhəmməd Fərzəliyev haqqında kitabın təqdimatı olub
25.10.23
“Ulduz” jurnalının 650-ci yubiley nömrəsi işıq üzü görüb
25.10.23
Yazıçı-tərcüməçi Nəriman Əbdülrəhmanlı Qazaxıstanın “Dostluq” ordeni ilə təltif olunub
25.10.23
Osip Mandelştamın yaradıcılığına həsr olunmuş poeziya gecəsi keçirilib
25.10.23
Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin yaradılmasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib
20.10.23
Qars Kafkas Universitetində “Heydər Əliyev və Türkiyə” adlı multidisiplinar beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
19.10.23
Elman Cıvıroğlu - Xudu Məmmədov və Ziya Gökalp
19.10.23
Akademik Kamal Talıbzadənin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib
16.10.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Qazax-Türk Universiteti arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.