Rüfət Əhmədzadə - Azərbaycanda "kompraçikos" mafiyası
10.06.14

("Kitablar və insanlar" silsiləsindən 1-ci yazı)


Viktor Hüqonun məşhur əsərlərindən biri – "Gülən adam” romanından söz açmaq istərdim. Daha doğrusu, bu romanda rastlaşdığım məfhumdan – "Kompraçikos”lardan.

XVII əsrdə bütün Avropaya yayılmış quldur dəstələri idi. Onların əsas peşəsi və qazanc yeri uşaq oğurluğu və ticarəti idi. Amma uşaqları eləcə alıb-satmırdılar. Hüqo qeyd edirdi ki, "kompraçikos”ların məşğuliyyəti mütəşəkkil bir sənayeni xatırladır.

Azyaşlı körpələri müxtəlif yollarla ələ keçirir, onları cürbəcür cərrahiyyə və işgəncə üsulları ilə eybəcər hala salırdılar. İngiltərədə "kompraçikos”ların təqibinə başlanıldıqdan sonra xeyli sayda avara və yiyəsiz uşaqlar peyda olmuşdu. Amma əsl dəhşət bu uşaqların şikəstə çevrilməsi, zorakı şəkildə cüllüt, qozbel və əyriayaq vəziyyətə salınmasında idi.

Bir çox uşaqların üz cizgiləri dəyişdirilir, boğaz tellərinə müdaxilə olunur, potensial təlxəklər hazırlanırdı. Eybəcər hala salınmış uşaqlar yalnız sirklərdə, küçə məzhəkələrində işə yaramırdı. Onlar kral və zadəgan saraylarında öz sahiblərini əyləndirmək üçün həyat peşəsi "qazanırdılar”. Hətta uzun illər İngiltərə kralının sarayında xoruzu əvəzləyən insanlar xidmət göstərirdi. Əlbəttə ki, "kompraçikos”ların əsərləri.

İndiki "kloun” peşəsi də, məhz o zamanların qalığıdır. Günümüzdə klounlar qrimlənir, amma o zaman qulağa qədər dartılan və daim gülüş ifadəsini xatırladan ağızlar insanların "orijinal” mimikası idi. Bu da gözəl-göyçək uşaqların üzərində aparılmış əməliyyatla olmuşdu.

Orta əsrlər İngiltərəsindən bu tərəfə gələk, Viktor Hüqonun ruhunu rahat buraxaq. XXI əsr Azərbaycanında, həqiqətlərin vedrə-vedrə xaricə daşındığı zamanda gördüklərimizi çək-çevir edək.

Metroda, avtobusda, küçədə qarşımıza çıxan dilənçi uşaqlar... Əldən, qoldan, gözdən zəlil insanlar... Həm həyatı, həm psixikası, həm də fiziki varlığı korlanmış bu insanlar müasir "kompraçikos”ların "əsər”ləridir.

Və bu "sənaye” heç də himayəsiz inkişaf eləmir. İrili-xırdalı məmurların əlində oyuncağa çevrilən gələcəyimiz dilənçi, oğru, təlxək kimliyi ilə formalaşır.  Yaxın günlərdə internatda uşaq döyülməsi faktı aşkarlandı.

Qalmaqal qalxdı, amma tez də yatdı. Belə hallar siftə deyil, sonuncu da deyil. 1990-lardan bəri, yetim-yesir uşaqlar pul qazanmaq və harınları doyurmaqla məşğuldur. Qız uşaqlarının taleyi də sual altındadır... Belə mühitdən normal və travmasız insanın çıxması möcüzəli haldır – milyonda bir hadisə!

Düzdür, o dilənçi və qul uşaqlar cəmiyyətdə bütün uşaqları təmsil etmirlər...

Amma əqli şikəst olan, eybəcərlikləri görə-görə yetişən gəncliyin gələcək üçün ən yaxşı arzusu elə bu "kompraçikos” mafiyasının üzvü olmaqdır. Buna şübhə etmirəm.

Azadlıq ruhdan gələn duyğudur. Amma gərək ruhdan intizam deyilən şey də gəlsin. Yoxsa, insan övladı qovuşduğu azadlıqla nə edəcəyini düşünməkdə çətinlik çəkər. Azadlığı yaşamaq və dadını çıxarmaq nəyə bənzəyir? Əlbəttə ki, külli miqdarda pulu qənaətlə xərcləməyə.

Azadlıq sərvətdir. Sərvəti, azadlığı əlindən alınmış cəmiyyətdə insanların intizam yoxsulluğu da aydın hiss olunar. Və zamanla mənəvi cəhətdən əlil uşaqlar yetişər. Onlar da travmalı şəxsiyyət ilə yeni-yeni əlil vətəndaşlar böyüdər.

Bunda isə yalnız hökumət və onun formalaşdırdığı təhsil sistemi, KİV-lər günahkar deyil. Uşağa azadlığı verəndə qənaəti öyrətməyən, qənaəti öyrədəndə isə azadlığa qıymayan valideylərin az günahı yoxdur.

Bəli, belə insanların hər biri "kompraçikos"dur. Hər yerdə, hər evdə ola bilər. Kim bilir, bəlkə bu yazını da bir "kompraçikos" yazır, başqa "kompraçikos"lar oxuyur? Axı, intizam bizə yad duyğudur... Azacıq ifadə azadlığımız olsa belə.

İnsanların azadlığı yoxdursa, intizamı yoxdursa... Deməli, öz həyatları da yoxdur. Bəs necə yaşasınlar? Əlbəttə ki, özgələrinin həyatı ilə.

Siyasətə, iqtisadiyyata, nəqliyyata qarışmayan insanlar özgələrinin həyatına qarışmaq üçün növbəyə durublar. Acınacaqlıdır... Həyatsız canlılar üçün ədəbiyyat yaratmaq isə daha ağrılı, daha dəhşətli şeydir.


KULT.AZ

Qeyd: Hətta müəllif yazılarını götürüb başqa yerdə dərc etdikdə belə, ilk dərc olunan yerə istinad vacibdir!

Yenililklər
12.07.24
Yelisaveta Baqryana - Ah, belə gecələr əzabdır dostum!
11.07.24
Azad Qaradərəlinin əsərlərinin beşinci cildi cap olunub
08.07.24
“Narqız” qısametrajlı animasiya filminin istehsalı davam edir
05.07.24
"Dünya ədəbiyyatı" jurnalının Çeçenistan sayı işıq üzü görüb
03.07.24
“Ulduz” jurnalı oxucuların görüşünə yeni təqdimatda gəlib
02.07.24
Frans Kafka - Hökm
25.06.24
Mədəniyyət Nazirliyi senzura ittihamlarına aydınlıq gətirib
25.06.24
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı Şirvanda kino günlərinə başlayır
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.