Rüfət Əhmədzadə - Azərbaycanda "kompraçikos" mafiyası
10.06.14

("Kitablar və insanlar" silsiləsindən 1-ci yazı)


Viktor Hüqonun məşhur əsərlərindən biri – "Gülən adam” romanından söz açmaq istərdim. Daha doğrusu, bu romanda rastlaşdığım məfhumdan – "Kompraçikos”lardan.

XVII əsrdə bütün Avropaya yayılmış quldur dəstələri idi. Onların əsas peşəsi və qazanc yeri uşaq oğurluğu və ticarəti idi. Amma uşaqları eləcə alıb-satmırdılar. Hüqo qeyd edirdi ki, "kompraçikos”ların məşğuliyyəti mütəşəkkil bir sənayeni xatırladır.

Azyaşlı körpələri müxtəlif yollarla ələ keçirir, onları cürbəcür cərrahiyyə və işgəncə üsulları ilə eybəcər hala salırdılar. İngiltərədə "kompraçikos”ların təqibinə başlanıldıqdan sonra xeyli sayda avara və yiyəsiz uşaqlar peyda olmuşdu. Amma əsl dəhşət bu uşaqların şikəstə çevrilməsi, zorakı şəkildə cüllüt, qozbel və əyriayaq vəziyyətə salınmasında idi.

Bir çox uşaqların üz cizgiləri dəyişdirilir, boğaz tellərinə müdaxilə olunur, potensial təlxəklər hazırlanırdı. Eybəcər hala salınmış uşaqlar yalnız sirklərdə, küçə məzhəkələrində işə yaramırdı. Onlar kral və zadəgan saraylarında öz sahiblərini əyləndirmək üçün həyat peşəsi "qazanırdılar”. Hətta uzun illər İngiltərə kralının sarayında xoruzu əvəzləyən insanlar xidmət göstərirdi. Əlbəttə ki, "kompraçikos”ların əsərləri.

İndiki "kloun” peşəsi də, məhz o zamanların qalığıdır. Günümüzdə klounlar qrimlənir, amma o zaman qulağa qədər dartılan və daim gülüş ifadəsini xatırladan ağızlar insanların "orijinal” mimikası idi. Bu da gözəl-göyçək uşaqların üzərində aparılmış əməliyyatla olmuşdu.

Orta əsrlər İngiltərəsindən bu tərəfə gələk, Viktor Hüqonun ruhunu rahat buraxaq. XXI əsr Azərbaycanında, həqiqətlərin vedrə-vedrə xaricə daşındığı zamanda gördüklərimizi çək-çevir edək.

Metroda, avtobusda, küçədə qarşımıza çıxan dilənçi uşaqlar... Əldən, qoldan, gözdən zəlil insanlar... Həm həyatı, həm psixikası, həm də fiziki varlığı korlanmış bu insanlar müasir "kompraçikos”ların "əsər”ləridir.

Və bu "sənaye” heç də himayəsiz inkişaf eləmir. İrili-xırdalı məmurların əlində oyuncağa çevrilən gələcəyimiz dilənçi, oğru, təlxək kimliyi ilə formalaşır.  Yaxın günlərdə internatda uşaq döyülməsi faktı aşkarlandı.

Qalmaqal qalxdı, amma tez də yatdı. Belə hallar siftə deyil, sonuncu da deyil. 1990-lardan bəri, yetim-yesir uşaqlar pul qazanmaq və harınları doyurmaqla məşğuldur. Qız uşaqlarının taleyi də sual altındadır... Belə mühitdən normal və travmasız insanın çıxması möcüzəli haldır – milyonda bir hadisə!

Düzdür, o dilənçi və qul uşaqlar cəmiyyətdə bütün uşaqları təmsil etmirlər...

Amma əqli şikəst olan, eybəcərlikləri görə-görə yetişən gəncliyin gələcək üçün ən yaxşı arzusu elə bu "kompraçikos” mafiyasının üzvü olmaqdır. Buna şübhə etmirəm.

Azadlıq ruhdan gələn duyğudur. Amma gərək ruhdan intizam deyilən şey də gəlsin. Yoxsa, insan övladı qovuşduğu azadlıqla nə edəcəyini düşünməkdə çətinlik çəkər. Azadlığı yaşamaq və dadını çıxarmaq nəyə bənzəyir? Əlbəttə ki, külli miqdarda pulu qənaətlə xərcləməyə.

Azadlıq sərvətdir. Sərvəti, azadlığı əlindən alınmış cəmiyyətdə insanların intizam yoxsulluğu da aydın hiss olunar. Və zamanla mənəvi cəhətdən əlil uşaqlar yetişər. Onlar da travmalı şəxsiyyət ilə yeni-yeni əlil vətəndaşlar böyüdər.

Bunda isə yalnız hökumət və onun formalaşdırdığı təhsil sistemi, KİV-lər günahkar deyil. Uşağa azadlığı verəndə qənaəti öyrətməyən, qənaəti öyrədəndə isə azadlığa qıymayan valideylərin az günahı yoxdur.

Bəli, belə insanların hər biri "kompraçikos"dur. Hər yerdə, hər evdə ola bilər. Kim bilir, bəlkə bu yazını da bir "kompraçikos" yazır, başqa "kompraçikos"lar oxuyur? Axı, intizam bizə yad duyğudur... Azacıq ifadə azadlığımız olsa belə.

İnsanların azadlığı yoxdursa, intizamı yoxdursa... Deməli, öz həyatları da yoxdur. Bəs necə yaşasınlar? Əlbəttə ki, özgələrinin həyatı ilə.

Siyasətə, iqtisadiyyata, nəqliyyata qarışmayan insanlar özgələrinin həyatına qarışmaq üçün növbəyə durublar. Acınacaqlıdır... Həyatsız canlılar üçün ədəbiyyat yaratmaq isə daha ağrılı, daha dəhşətli şeydir.


KULT.AZ

Qeyd: Hətta müəllif yazılarını götürüb başqa yerdə dərc etdikdə belə, ilk dərc olunan yerə istinad vacibdir!

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.