İmprovizə dənizi - Çingiz Əlioğlu poeziyası haqda düşüncələr
11.03.14

Kənan Hacı yazır


Mənəvi dəyərlərin aşılanması ilə müşayiət olunan sivilizasiya ədəbiyyatın orta əsrlərin his-pası içində qaralmış sifətinə qalay çəkib ağartdıqca ədəbiyyat dekonstruktiv qüvvəyə çevrilir və bakirə Sözün qucağına postmodernizm qumbarası atmaqla Əlahəzrət Zamanın diktəsini yerinə yetirir. Zamanı qəbul etməmək olar, amma onunla hesablaşmamaq mümkün deyil. Zaman zalım və yırtıcı olmağıyla bərabər həm də külli-ixtiyar sahibidir.
 
Ənənəvi şeirin aqonal duruma gəlib yetişdiyi bir vaxtda ona dirilik suyu içirən bir şair var Azərbaycanda- Çingiz Əlioğlu. Bu bənzərsiz şairin “Avand” kitabına toplanmış şeirlərini yenidən dönə-dönə oxuyuram və ənənəvi şeirdə hüdudsuz sərbəstlik ,qeyri-ənənəvi ifadə tərzi məni heyrətləndirir. Ruhumuzun toxunulmamış qatlarından yep-yeni mövzuları gün işığına çıxarmaqla yanaşı onlara təzə don biçən bu şeirlər poetik məzmunun psixoloji qanyaqları baxımından da son dərəcə maraqlıdır. XXI əsrin irəliyə doğru can atan fikir çırpıntıları Çingiz Əlioğlu qələmində öz istəyinə çatır və məhz indiki zamanın şeiri doğulur.
 
Ədəbiyyatda çağdaş ənənə deyilən bir ifadə var. Oktavio Pas “Qırılma ənənəsi”  essesində bu anlayışla bağlı öz mülahizələrini açıqlayaraq maraqlı bir nəticəyə gəlir: “...bu bizim tarixi idrakımızın ifadəsidir. Bir tərəfdən, o keçmişi tənqid etməkdir, ənənəni tənqid etməkdir: o biri tərəfdən isə inkardır- son iki əsr ərzində dəfələrlə təkrar olunmuş bir inkar.”
 
Azərbaycanda isə çağdaş ənənə Çingiz Əlioğlunun poeziyasında formalaşır. Çingiz Əlioğli çağdaş ənənəni yaradanlardan biri, bəlkə də birincisidir. Şairin “Avand” kitabını partitura kimi üzünə tutub səs bolluğu içində asudə gəzişmələr etmək mümkündür. Bu şeirlər səsli şeirlərdir, alliterasiya və cinasların heca ilə müşayiət olunan təqti qədim ayinlərin icrası prosesini yada salır. “Ala-too”, “Xan Tenqri”, “Aylı şeir”, “Bakı şamları” və bu tipli digər şeirlər sözün əsl mənasında dil hadisəsidir, sözün tamamilə yeni bir rəngdə pardaxlanmasıdır.
 
          Bakı şamı, şimal elin şümal-şümşad qonağı,
          Şölələnir şamtək axşam şax-şəvəlin içndə.
          Bakı yeli şax qəddini sıxışdırıb əyibdir,
          İşvələnib şərq şivəli şirin dildə ötüşür,-
          Əhliləşib iynəyarpaq ağac zaman köçündə.
 
                                              (“Bakı şamları”)

 
 Çingiz Əlioğlunu hansısa “izm”in nümayəndəsi hesab eləmək yanlışlıq olardı. Onun üslubu bir çox  “izm”lərin sintezindən ibarətdir. İnsanın daxilində mürgüləyən duyğuların göyərçin kimi pırıl-pırıl uçurulmasını hansı “izm”ə aid etmək olar?! Sanki nə vaxtsa yaşadığın yerlərə yenidən qayıdırsan, gözünə dəyən nə varsa səndə tanış, nostalji hisslər oyadır, qarın ağlığından gözün qamaşan kimi bəmbəyaz dünya içində heyrət və sevinc qarışıq yaşantılar bütün varlığını bürüyür- sanki gecə yatıb səhər oyandıqda pəncərədən boylanarkən qar səltənətinə düşürsən və heyrətlə içini çəkib “ay daa!”  deyə çığırırsan...
 
                       Göy üzü nəhəng mağar,
                       Hüdudsuz alaçıqdı.
                       Baxdım:tağında lilpar,
                       Bir yandan lala çıxdı.
 
                       Yaradanın qüdrəti
                       Möcüzədir, möcüzə.
                       Yeri bozluq tutanda
                       Göydə rəng gülür üzə.

 
 
Bu, təbiri caizsə, duyğuların imrovizəsidir. “Avand”ı improvizə dənizi də adlandırmaq olar. İmrovizəni əsasən musiqidə o şəxslər edə bilirlər ki, onlar artıq sənətkarlıq səviyyəsinə yüksəliblər və sənətə yenilik gətirməyi bacarıblar- Vaqif Mustafazədə kimi, Alim Qasımov kimi, Əzizə Mustafazadə kimi və s. Mən Çingiz müəllimin poeziyasını mütaliə edəndə nədənsə həmişə yadıma Vaqif Mustafazadə düşür. Bəlkə ona görə ki, Çingiz müəllimin şeirlərində Qərb təfəkkürü ilə Şərq düşüncə tərzinin incə uyarlığı daha çox nəzərə çarpır. Bu şeirlər prelüdiyalar, nöktürnlər kimi insan hisslərini qeyri-adi nəvazişlə oxşadığı kimi Şərq müdrikliyindən gələn didaktik pafosdan da xali deyil. Sözün memarı kağız üzərində Şərq üslubunda bənzərsiz freskalar yaradır; bu freskalarda tərsavan dünyanın avand üzünü də görürük.
 
Mənə həmişə elə gəlib ki, Çingiz Əlioğlunun poeziyası ümid qapısıdır, yəqin ondandır ki, tez-tez o qapıya üz tuturam. Axı “Avand” sözünün özündə də bir ümid çaları var! /publika.az/

Yenililklər
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.