İmprovizə dənizi - Çingiz Əlioğlu poeziyası haqda düşüncələr
11.03.14

Kənan Hacı yazır


Mənəvi dəyərlərin aşılanması ilə müşayiət olunan sivilizasiya ədəbiyyatın orta əsrlərin his-pası içində qaralmış sifətinə qalay çəkib ağartdıqca ədəbiyyat dekonstruktiv qüvvəyə çevrilir və bakirə Sözün qucağına postmodernizm qumbarası atmaqla Əlahəzrət Zamanın diktəsini yerinə yetirir. Zamanı qəbul etməmək olar, amma onunla hesablaşmamaq mümkün deyil. Zaman zalım və yırtıcı olmağıyla bərabər həm də külli-ixtiyar sahibidir.
 
Ənənəvi şeirin aqonal duruma gəlib yetişdiyi bir vaxtda ona dirilik suyu içirən bir şair var Azərbaycanda- Çingiz Əlioğlu. Bu bənzərsiz şairin “Avand” kitabına toplanmış şeirlərini yenidən dönə-dönə oxuyuram və ənənəvi şeirdə hüdudsuz sərbəstlik ,qeyri-ənənəvi ifadə tərzi məni heyrətləndirir. Ruhumuzun toxunulmamış qatlarından yep-yeni mövzuları gün işığına çıxarmaqla yanaşı onlara təzə don biçən bu şeirlər poetik məzmunun psixoloji qanyaqları baxımından da son dərəcə maraqlıdır. XXI əsrin irəliyə doğru can atan fikir çırpıntıları Çingiz Əlioğlu qələmində öz istəyinə çatır və məhz indiki zamanın şeiri doğulur.
 
Ədəbiyyatda çağdaş ənənə deyilən bir ifadə var. Oktavio Pas “Qırılma ənənəsi”  essesində bu anlayışla bağlı öz mülahizələrini açıqlayaraq maraqlı bir nəticəyə gəlir: “...bu bizim tarixi idrakımızın ifadəsidir. Bir tərəfdən, o keçmişi tənqid etməkdir, ənənəni tənqid etməkdir: o biri tərəfdən isə inkardır- son iki əsr ərzində dəfələrlə təkrar olunmuş bir inkar.”
 
Azərbaycanda isə çağdaş ənənə Çingiz Əlioğlunun poeziyasında formalaşır. Çingiz Əlioğli çağdaş ənənəni yaradanlardan biri, bəlkə də birincisidir. Şairin “Avand” kitabını partitura kimi üzünə tutub səs bolluğu içində asudə gəzişmələr etmək mümkündür. Bu şeirlər səsli şeirlərdir, alliterasiya və cinasların heca ilə müşayiət olunan təqti qədim ayinlərin icrası prosesini yada salır. “Ala-too”, “Xan Tenqri”, “Aylı şeir”, “Bakı şamları” və bu tipli digər şeirlər sözün əsl mənasında dil hadisəsidir, sözün tamamilə yeni bir rəngdə pardaxlanmasıdır.
 
          Bakı şamı, şimal elin şümal-şümşad qonağı,
          Şölələnir şamtək axşam şax-şəvəlin içndə.
          Bakı yeli şax qəddini sıxışdırıb əyibdir,
          İşvələnib şərq şivəli şirin dildə ötüşür,-
          Əhliləşib iynəyarpaq ağac zaman köçündə.
 
                                              (“Bakı şamları”)

 
 Çingiz Əlioğlunu hansısa “izm”in nümayəndəsi hesab eləmək yanlışlıq olardı. Onun üslubu bir çox  “izm”lərin sintezindən ibarətdir. İnsanın daxilində mürgüləyən duyğuların göyərçin kimi pırıl-pırıl uçurulmasını hansı “izm”ə aid etmək olar?! Sanki nə vaxtsa yaşadığın yerlərə yenidən qayıdırsan, gözünə dəyən nə varsa səndə tanış, nostalji hisslər oyadır, qarın ağlığından gözün qamaşan kimi bəmbəyaz dünya içində heyrət və sevinc qarışıq yaşantılar bütün varlığını bürüyür- sanki gecə yatıb səhər oyandıqda pəncərədən boylanarkən qar səltənətinə düşürsən və heyrətlə içini çəkib “ay daa!”  deyə çığırırsan...
 
                       Göy üzü nəhəng mağar,
                       Hüdudsuz alaçıqdı.
                       Baxdım:tağında lilpar,
                       Bir yandan lala çıxdı.
 
                       Yaradanın qüdrəti
                       Möcüzədir, möcüzə.
                       Yeri bozluq tutanda
                       Göydə rəng gülür üzə.

 
 
Bu, təbiri caizsə, duyğuların imrovizəsidir. “Avand”ı improvizə dənizi də adlandırmaq olar. İmrovizəni əsasən musiqidə o şəxslər edə bilirlər ki, onlar artıq sənətkarlıq səviyyəsinə yüksəliblər və sənətə yenilik gətirməyi bacarıblar- Vaqif Mustafazədə kimi, Alim Qasımov kimi, Əzizə Mustafazadə kimi və s. Mən Çingiz müəllimin poeziyasını mütaliə edəndə nədənsə həmişə yadıma Vaqif Mustafazadə düşür. Bəlkə ona görə ki, Çingiz müəllimin şeirlərində Qərb təfəkkürü ilə Şərq düşüncə tərzinin incə uyarlığı daha çox nəzərə çarpır. Bu şeirlər prelüdiyalar, nöktürnlər kimi insan hisslərini qeyri-adi nəvazişlə oxşadığı kimi Şərq müdrikliyindən gələn didaktik pafosdan da xali deyil. Sözün memarı kağız üzərində Şərq üslubunda bənzərsiz freskalar yaradır; bu freskalarda tərsavan dünyanın avand üzünü də görürük.
 
Mənə həmişə elə gəlib ki, Çingiz Əlioğlunun poeziyası ümid qapısıdır, yəqin ondandır ki, tez-tez o qapıya üz tuturam. Axı “Avand” sözünün özündə də bir ümid çaları var! /publika.az/

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.