Kənan Hacı - Onu yaşamağa qoymadılar..
09.12.13

Əlabbasın “Qaraqovaq çölləri” romanı haqqında
 

Mən “Köhnə kişi”ni oxuyanda vur-tut, on üç yaşım vardı. İllər keçdi, yetkinlik çağımda bu əsəri yenidən oxudum. Amma ilk təəssürat indinin özündə də yaddaşımda dipdiri qalıb. Sözün min bir çaları, dilin əlvanlığı mənim uşaqlıq aləmimdə bu dünyanın özündən də qat-qat artıq rənglərlə aşıb-aşırdı.
 
Əlabbas mənə sözü sevdirən yazıçılardandı. O, sözə nəfəs verən, ruh verən yazıçıdır.  “Gümüşü gecələr”in idilliyası, “Qiyamçı”nın nəfəs kəsən lirizmi öz həyatımın, keçmiş günlərin xatirəsi kimi mənə əzizdir.
 
Bu günlərdə Əlabbasla uzun çəkən söhbətimiz oldu və həmin söhbətdə çox mətləblərə toxunuldu. Yazıçının yaradıcılıq bioqrafiyasında xeyli ağrılı məqamlar varmış və bu ağrılı məqamlardan biri də bu idi: Əlabbasın da mənsub olduğu ədəbi nəsil ona görə “itirildi” ki, bu nəslin tənqidçisi olmadı. Himayədən məhrum olan istedadlı gənclər uzun illər boyu ədəbi bürokratizmin amansız pəncəsində sıxıldı, əzildi. Amma nə yaxşı ki, məhv olmadı. Nə yaxşı ki, bu nəsil diri qaldı və həmin nəslin bir sıra nümayəndələri bu gün də yazıb-yaradırlar. Əlabbas həmin ədəbi nəslin ən istedadlı yazıçılarındandı.
 
Onun sonuncu romanını – “Qaraqovaq çölləri”nı bir gecəyə oxuyub bitirdim və qənaətim belədir: bu roman Qarabağ savaşı haqqında yazılmış ən yaxşı əsərlərdən biridir. Çox qəribədir ki, bu əsər bir müddət bundan əvvəl amansız tənqid atəşinə tutuldu.
 
İsveçrə psixoloqu Karl Yunq “Psixologiya və poetik yaradıcılıq” əsərində yazır: “Yazıçı sözün ən dərin mənasında alətdir və buna görə öz əsərinə tabedir, ona görə biz sənətkardan öz əsərinin izahını gözləməməliyik. Sənətkar öz ali vəzifəsini yerinə yetirərək obraz yaradıb. Obrazın şərhi, izahı başqalarının və gələcəyin işidir”.
 
Məncə, çox doğru fikirdir. Biz bəzən yazıçıdan yazdığı əsərin izahını tələb edirik, unuduruq ki, yazıçı artıq öz işini bitirib, zəhmət çəkib əsər yazıb, sən də zəhmət çək, beyninə əziyyət ver, onun ötürdüyü mesajları dərk et. Əgər dərk edə bilmirsənsə, bu, yazıçının problemi deyil.
 
“Qaraqovaq çölləri” torpaq uğrunda döyüşmüş və bunun müqabilində zaman-zaman haqsızlıqlarla üzləşmiş, öz doğma kəndində belə özünə yurd-yuva qura bilməyən bir insanın üsyanıdı.
 
Müharibə ədəbiyyatın qədim mövzusudur. “Qaraqovaq çölləri” müharibə nəsrinin şablonlarından kifayət qədər uzaq bir əsərdir, burda döyüşlər təsvir olunmur, qan-qada səhnələri yoxdu, amma ondan da təsirli, ondan da dəhşətli faciələr təsvir olunub. Romanın süjetini nəql etmək niyyətində deyiləm. Maraqlananlar əsəri tapıb oxuya bilər. Zatən, oxunası bir əsərdir.
 
Yazıçı öz qəhrəmanını ağır, mürəkkəb situasiyalarda təsvir edir. Elə bir toplum təsvir olunur ki, burda qəhrəmanların mükafatı təcridxanadı, onlar öz halal haqlarına sahib ola bilmirlər.
 
Qarabağ müharibəsindən iyirmi illik bir zaman məsafəsi keçib, bu, bir gənc nəslin yaşı deməkdir və indi nəhayət, bu müharibə haqqında ədəbi-tarixi həqiqətin ortaya çıxdığı bir dövrdür. Əlabbasın romanı da bu həqiqətin, acı və ağrılı həqiqətin bir nümunəsidir. Tarixin gedişatını çarəsiz xəstəlik kimi qəbul edən Əfsun sonda onun tikmək istədiyi evi dağıtmaq istəyənlərdən öz qisasını alır və intihar edir.
 
Əsərdə tarixi həqiqət mükəmməl bədii ifadəsini tapıb. Romanın ən yüksək məziyyəti də budur və nədənsə məhz bu cəhət unudulur, əhəmiyyətsiz, xırda qüsurlar əsəri yerdən-yerə vurmaq üçün əldə dəstavuz edilir. Yazıçı işğalın səbəblərini göstərir, amma tənqidçilər əsərdə olmayan bir obraz haqqında danışırlar.
 
Əfsun torpaq uğrunda döyüşmüşdü və təsadüf nəticəsində sağ qalmışdı. İndi rahat həyat yaşamaq istəyirdi. Onu yaşamağa qoymadılar... /kulis.az/
 

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.