Pedro de Xesus - Ustad evində bayram
27.11.13

Qaçmağın elə üsulu var ki, daha çox axtarışa bənzəyir.

Viktor Hüqo


Bu gün sənin məclisinə rəng qatmaq ləzzəti və xoşbəxtliyi mənə nəsib olacaq, Ustad. Mən bilirəm ki, bəzən sən ümumiyyətlə, nə isə bişirməkdən vaz keçirsən, aclığını da dünənki şamın qalıqları ilə öldürürsən. Mən bilirəm ki, yemək hazırlamaq sənin üçün bayramdır; əks təqdirdə sənin əlin soyuyur. Bayram isə, Ustad, onu tələb edir ki, başqalarının qarşılıqlı istəyi olsun, yaxud onlar bu istəyin olduğunu düşünsünlər, ya da özlərini belə göstərsinlər, – istəyin dərəcələrindən səndən yaxşı başı çıxan çətin tapılar.
Bayram onu tələb edir ki, qonaqlar gərgin halda kətillərdə otursunlar və ombalarını bir-birinə toxunduraraq, əllərini aşağı uzadıb yekə boşqabdakı qızarmış kartofdan yesinlər – sənin menyunda bu, yüngül qəlyanaltıdır, sadəcə gözün qurdunu öldürməkdir.

Bayram onu diktə edir ki, sən a la ville roi çolpa üçün hazırladığın sousu bir an da gözdən qoymayasan, amma həm də gözaltı baxıb Qırsaqqızın Kamaqueydə doğulub boya-başa çatdığını və adının Əzələ olduğunu söyləyən kəsin şalvarının qabağını necə açdığını görəsən. Sən ağzına bir qaşıq düyü qoyub əmin olursan: düyü hazırdır, Qırsaqqız isə o an diz çökmüş halda az qala boğulur. Sənin çox qəşəng bayramın var, Ustad: yetişmiş pomidorları təqribən bir boyda dairələrlə kəsmək, xırda-xırda doğranmış kələmin, yaşıl bibər zolaqlarının və səhranın tozu kimi narıncı kökün rəng uyğunluğundan ləzzət almaq; sən kökü həzz ala-ala sürtkəcdən keçirir və onu bu əlvan kompozisiyanın üstünə səpməyin zərif sevincindən məmnunluq duyursan.
Bolluq-bərəkət rəmzi olan masanı – üstünə ilahi azuqə düzülmüş masanı, – təsəvvür etməyin özü artıq bayramdır. Sənin istedadın, sənin fədakarlığın sayəsində firavanlıqdan xəbər verən piyalə və boşqablar sehrli bir tərzdə işıq saçır. Və hər bayramın da öz bayramı var, Ustad, – bu məqamda məclis özünün əsas mənasını kəsb etməyə başlayır. Kərə yağı saatında.
Sən soyuducudan elə bu gün süddən aldığın, dondurulmuş qaymaqla dolu qabı götürürsən. Bu, bir işarədir. Sən deyirsən ki, təmiz qaymaqdır, Holstin cinsli inəyin südündən alınıb; qonaqlar isə kətillərdən durub böyük çarpayının üstündə otururlar; qapıya yaxın olan balaca çarpayı isə səninkidir. Sən qaymağı çalmaq üçün qaşıq və bardaq götürüb öz çarpayına əyləşirsən.
Ah, Ustad, dünyada özün kərə yağı düzəltməkdən ləzzətli və sirli bir şey yoxdur.
Ağ inadkar kütləni yumşaltmaq. Elə etmək ki, ram olmuş, dübür-dübür maddə yenidən bərkisin və taleyi ilə barışmaqdan əl çəksin. Rəhm etməmək, müqaviməti sındırmaq; kütlənin içindən öz ilkin ağlığı ilə vidalaşıb sarı rəngə çalmağa başlayan maye fışqırana qədər əzmək. Ağlığın getməsi sənin təmizlik yanğını soyutmayıbmış kimi, su əlavə edib kütləni yumaq, hər şeyi axıra qədər sıxıb çıxaranadək yenə, yenə, yenə də istəmək.
Sənin işin – yağ çalmaqdır, Ustad. Dünyada özün kərə yağı düzəltməkdən ləzzətli və sirli bir şey yoxdur.
Beləliklə, otur və çal. Yağı bir haldan başqasına keçir və bunu ritmik şəkildə, Qırsaqqızla Əzələnin ritmini təkrarlayaraq, elə.
Qırsaqqız çarpayının yanında əyilir. Sağ əlini çarpayının qırağına söykəyir, sol əli ilə yanını aralayır. Əzələnin hələ tam durmamış Həyatının Mənası birdən, elə bil sehrbazlıq edərək, deşiyə baş vurur. Üzündə anlaşılmaz bir ifadə olan Qırsaqqız dalabadal həmlələrə məruz qalır. Başını aşağı salıb gözlərini qıyaraq, şirin sözlərin əbədi çeşidini dilə gətirir: “Səninki ən böyükdür”, “Səninki ən yaxşıdır”, “Ah, mənim erkəyim”, “Əzizim, mən həmişəlik səninəm”.
Əzələ öz Həyatının Mənasının necə hərəkət etməsinə baxmaqdan ləzzət alır.
Heç kim, hətta sən də, ey Ustad, qaymağın yağa çevrilməsinin mistik sirlərini duymur. Sən çalmaq prosesinin qanunauyğunluqlarına əmin bir şəkildə, avtomat kimi, qaşıqla işləyirsən və bir an belə rahatlıq vermədiyin bu konkret və unikal qaymaqların fərdi xüsusiyyətlərini vecinə almırsan.
Qırsaqqız Əzələni özünəvurğunluq aləmindən ayırır və ayrı bir poza təklif edir. O, razılaşıb Mənanı çıxarır. Çarpayının küncündə oturub arxaya uzanır ki, Qırsaqqız dili ilə Mənanı öz ifrazatından təmizləsin, sonra da sorsun – qoy o gah görünsün, gah da itsin; Əzələ özü isə təsadüfən əlinə keçən və qeyri-iradi ikiyə qatladığı balışı başının altına qoyaraq, bu mənzərədən ləzzət almağa başlayır.
Lakin tezliklə Əzələyə darıxdırıcı olur: Qırsaqqız Mənanı bütünlüklə udub və yalnız bu acgözün gur saçlarının eynən Parkinson xəstəliyində olduğu kimi yeknəsəq titrəməsi görünür. Yaxşısı budur ki, Qırsaqqıza axıradək ağzına almamağı, yalnız belə görüntü yaratmağı əmr etsin. Onda Əzələnin nəzərləri möcüzədən həzz alar: onun Mənası gah ölümə, gah dirilməyə yaxın olar; ölüm, dirilmə, yenə ölüm, yenə dirilmə – hadisələrin bu növbələşməsi vasitəsi ilə Tanrı kəşf edilir.
Dünyada özün yağ düzəltməkdən sirli və ləzzətli bir şey yoxdur, Ustad. Heç nə o anla müqayisəyə gəlməz ki, sən baxmadan belə (sən baxmaya da bilərsən), öz təcrübəli və həssas əlinlə duyursan: çevrilmə indicə baş verəcək, daha bir hərəkət edən kimi o şirə, o mübarək maye kasaya töküləcək.
Elə isə, dayan, Ustad. Əzələ tələb edir ki, Qırsaqqız onun üstünə otursun; Qırsaqqız təzədən çevrilib özünü Mənaya keçirir və elə göstərir ki, guya o, böyük olduğu üçün bu iş alınmır və beləcə Əzəzləyə təlqin edir: Qırsaqqız qayka kimi ona bağlanır və o da bolt kimi ona yiyələnir, qoy qətiyyən şübhəsi olmasın. Ustad, səndən fərqli olaraq, Qırsaqqız dayana bilmir. Gözlərini qıyır, başını aşağı salır, qolları gərilir. Atılıb-düşür, əyilir, qıvrılır. Onun yumşalmış cinsiyyət üzvündən qatı ağ maye axaraq, döşəməyə tökülür.
O dayana bilməz, Ustad. O davam etdirməlidir, hərçənd o, büsbütün yumşalıb, hər həmlədən sonra özünün daha çox yumşaldığını və kənarlaşdığını hiss edir və anlaşılmaz bir acıq – ya acıq, ya da qızğınlıq, – bəzən onun qulağına pıçıldayır: “Dayan, bəsdir”.
Amma indi artıq o heç bir vəchlə dayanmaz. Onun apofeozu başlayır: o ağlamsınır, şirin sözlər çeşidini yeni pafosla bəyan edir; Əzələyə yalvarır: “Vur məni. Öldür məni”. Əzələ özünü elə göstərir ki, guya heç nə anlamır, – bilir ki, bu yalvarışlarla o, hiyləgərcəsinə onu qurtarmağa təhrik edir. Qırsaqqız məharətlə, incə şəkildə titrəyir; təkidlə deyir: “Məni əldən buraxma, əzişdir, islat məni, mənim erkəyim, ah, sox mənə, qoy ölüm, əzizim, öldür məni, bircə arzum var – səninki içimdə olarkən ölmək”.
Boltun beyni dumanlanır. Dirsəklənib yumruğu ilə onun ombasına vurur – “Qurtar oyunbazlığı, qancıq” – ki, səsini kəssin. Qayka isə – “Ah, anacan, kaş görəydin, əziz anam, ərim məni necə əzişdirir” – əzabkeş görkəmində ikiqat olur – “Ah, anacan” – əllərini döşəməyə söykəyib akrobat kimi qıvrılaraq dayanır, onu da dayanmağa vadar edir. “Yenə, yenə, azdır, yenə vur məni, Əzələ, qoy anam görsün ki, ərim məni necə çırpır, oy, çırpır və şapalaqlayır”.
Əzələ arxası üstə uzanıb cibindən siqaret çıxarır, yandırıb dikəlir. Acıqlı və amansız bir şəkildə – onun daha özündən ləzzət almağa halı yoxdur, həvəsi qaçıb – itaət göstərir: quduzlaşmış kimi Qırsaqqıza daxil olur və hər hərəkətində onun kürəyini yandırır.
Ustad, dünyada heç nə sənin arzuladığın şeylə müqayisəyə gəlməz: sən əlindəki qaşıqla sonuncu dəfə kütlənin üstünə basırsan və budur, yorğunluq və sevinc parlayan üzdə dişlər ağarır; eyni təntənəli mimika ilə Qırsaqqız – onun kirpikləri yaşla doludur, bədəni tərləyib, taqətdən düşüb, elə bu saat qalmaqal salmağa hazırdır – o dünyadan gələn səslə Əzələdən tələb edir: “Mənim üçün uşaq, uşaq düzəlt”.
Əzələ kənara çəkilb Qırsaqqızı itələyir; o, üstünə qurğuşun töküblərmiş kimi əldən-dildən düşmüş halda döşəməyə sərilir. Əzələ yalın ayağı ilə onu itələyərək, döşəmədə öz istəyinə uyğun şəkildə uzadır: o, yandırdığı kürəyi bütünlüklə görmək, Mənanı sıxıb sağmaq, yanıqların üstünə səpələnən şeyə baxmaq istəyir: bu, onun öz mayesidir, onun, yalnız onun Təcəllasıdır.
Ustad, sənin işin yağ çalmaqdır; kasadakı mayeyə baxıb yüzüncü dəfə əmin olmaqdır ki, ağlıq saralıb, lombalar da əriyib. Sən heç nə demədən əlinlə hamamın qapısını göstərirsən – yəni, gedin yuyunun, özün isə – qonaq otağı-mətbəxdə – yağın üstünə su töküb əndərirsən, yenə töküb əndərirsən, elə bil ağlığın getməsi sənin təmizlik istəyini qane etməyib.
Qonaqlar yuyunduqdan sonra sən süfrə açıb bütün boşqab və piyalələri masaya düzəcəksən. Mən bilirəm ki, yemək hazırlamaq sənin üçün bayramdır; əks təqdirdə sən bununla məşğul olmazdın. Bayram isə, Ustad, tələb edir ki, başqalarının – Qırsaqqız və Əzələnin – qarşılıqlı istəyi olsun, yaxud onlar bu istəyin olduğunu düşünsünlər, ya da özlərini belə göstərsinlər.
Nuş olsun!

Ruscadan tərcümə edən: Mübariz Cəfərli

Yenililklər
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.