Aydın Dadaşov - Barışa çağıran ana
05.11.13

Folklorşünas alim Məmmədhüseyn Təhmasibin artıq Qafqaz və Orta Asiya teat¬r¬larının səhnəsində dəfələrlə tamaşaya qoyulmaqla müəllifə şöhrət gətirmiş «Bahar» pyesi əsasında yaz-dığı, kinorejissor qardaşı Rza Təhmasibin quruluş verdiyi «Onu bağışlamaq olarmı?» ssenarisi dedektiv janrında olsa da, burada folklor elementlərindən ge¬niş istifadə olunmuşdur. Film boyu baharın gəlişinə həsr olunmuş müxtəlif mahnılar bəstələyən Sevdanın (mək¬təbli Manana Abuyeva) cinayətkar dəstənin üzvü tərəfindən kor edilməsi və onu xilas edə biləcək cər¬rah Kəmalə xanımın (Hökumə  Qurbanova) da  beş¬bar¬maqla vurulması xeyir-şər qarşıdurmasını əyani ola¬raq göstərir. Sevda xanımın mühüm işlər müs¬tən¬tiqi Qayanın (Mehdi Məmmədov) bacısı olması, onun mahnılarını ifa edən müğənni rəfiqəsi Qumrunun (Mu¬siqili Komediya Teatrının solisti Məleykə Şah¬mər¬danova) cinayətin açılmasında fəal iştirak edən Qüd¬rətlə (Həsənağa Salayev) sevgi motivi və nəhayət, cinayətkar Tərlanın (cinayətkara inqilabçı donu gey¬di¬rilən «Kamonun sonuncu igidliyi» filmində baş rolda oynamış Qurgen Tonus) göz həkimi Kəmalənin mü¬haribədə itgin düşmüş kiçik qardaşı olduğunun müəyyənləşdirilməsi nağıllarımızın dramaturji struk¬turuna əsaslanır. Qiyafəsini dəyişərək Sara xala (Ətayə Əliyeva) kimi cinayətkarın tutulmasında yaxından iş¬tirak edən leytnant Qarayevanın Şahmarın (Naxçıvan Döv¬lət Dram Teatrının aktyoru, 1920-36-cı illərdə direktoru Əli Xəlilov) pəncərəyə qoyduğu metal par¬çası ilə Tərlana «dəmir kimi möhkəm ol» işarəsi ver¬məsi məhz folklor elementlərini yaşadır. Nəhayət, fi-nal¬da cinayətkar oğlunun bağışlanması üçün ek¬ran¬dan birbaşa tamaşaçıya üz tutan ananın (üç dəfə SSRİ dövlət mükafatına layiq görülmüş Veriko An¬ca¬parid¬ze¬nin) mətnində müharibənin bütün bəlaların əsas səbəbi kimi göstərilməsi bəşəri ideyanı önə çəkir. Sonrakı hadisələrdə Tərlanın Sevdaya evlənə biləcəyi eh¬¬timalının yaranması isə bir daha nağıl və das¬tan¬la¬rımızın şirin sonluğuna çevrilir.
Yeri gəlmişkən ssenari müəllifinin və quruluşçu re¬jissorun kiçik bacıları, BDU-nun dosenti Cəmilə Xa¬nım Təhmasibin söylədiyinə görə ilk əvvəl Tərlan ro¬lu¬na Gəncə Dövlət Dram Teatrının səhnəsində uzun illər bu personajı uğurla ifa etmiş aktyor Ələddin Ab¬ba¬sov çəkiləsi imiş. Lakin həmin ərəfədə Bakıda olan aktyor Qurgen Tonusun qarətçi sifətilə mənzilinə so¬xul¬maqla inandırdığı Rza müəllimi fikrindən daşın¬dı¬rıb¬mış. Məleykə Şahmərdanova isə zahirən güclü  gö-rünən bu aktyorun əslində çox zəif olması və hətta üzləşmədə Şahmarın üzərinə atılmaq istərkən qo¬lun¬dan tutan leytnant Qarayeva rolundakı Ətayə xanımın onun qolunu sındırdığını iddia etməsi faktı da ma¬raqlıdır.
Qayanın, təkcə cinayətkar dəstənin başçısı Şah¬mar bəyi ifşa etmək deyil, həm də müharibənin uçu¬ruma yuvarlatdığı həbsdən azad edib yanında sü¬rü¬cülüyə götürdüyü Tərlanı yenidən həyata qaytarmaq məqsədi romantizm cərəyanına məxsus hissiyyat ger¬¬çəkliyini önə çəkir. Və potensial qatili, onun beş¬barmaqla vurub kor etdiyi, bəstəkarlığı, ecazkar mu¬si¬qisi ilə insanların sevimlisi olmaqla yanaşı, günahsız qurban funksiyası daşıyan qızla ünsiyyətdən doğan sevgi motivi cinayət məcəlləsini belə arxa plana ata¬raq ekran əsərinin formadan doğan dedektiv janrını məzmunu önə çəkən arxetip nağıl janrına çevirməklə bə¬dii hadisə yaradır.
Heç şübhəsiz ki, personajların adlarında da folk¬lor motivini qoruyan müəllifin əsl adı Kamal olub Şah¬¬mar bəylərin zəhərli təsiri altında Sevda bülbü¬lü¬nün qənimi Tərlana çevrilənlərə qarşı Qaya, Qüdrət ki¬¬mi möhkəm oğulların qoyması bu müasir nağılda xeyirin miqyasını genişləndirməklə mövzunu əbə¬diy¬yata qovuşdurur. Hadisələrin düyününün açılışında oxunan məktubdan və göstərilən şəkildən sonra mü¬haribə başlandığı gün itirdiyi qardaşını tapan SSRİ xalq artisti Hökümə Qurbanovanın ustalıqla yaratdığı ha¬disəli pauzadan sonra: «Mənim cani qardaşım» - de¬yə hönkürməsi  illərlə formalaşan peşəkar üslubun nü¬mayişinə çevrilir.
Filmin dramaturji strukturunda fəal iştirak et¬mək¬lə dastan təhkiyyəsini önə çəkən mahnıların müəllifi bəs¬təkar Tofiq Quliyevin bəstələri özünün yüksək es¬te¬tik həllini tapır. Firəngiz Əhmədovanın Qumrunun səsi ilə oxuduğu:
«Gözəldir a dostlar, vətənin şən bayramı,
Bu azad mahnını, qoy söyləsin hamı.»
Və:
«Hər yanda bax gül açılıb gəl gözəl pəri,
Olmuş adın el içində dillər əzbəri»
Sevdanı səsləndirən Şövkət Ələkbərovanın, Tərla¬nın dilindən ifa edən Mirzə Babayevlə oxuduqları:
«Bax gəlib ilk bahar, qaynayır sular.
Gör nələr söyləyir, quşların səsi.»
- nəğmələri bu gün də populyardır.

Professor A.Ə.Dadaşovun “Folklorumuzun ilk doktoru” monoqrafiyasından. B. 2007.

Yenililklər
27.01.22
"Ulduz"un 2022-ci ildə ilk sayı çap olunub
27.01.22
Ramin Allahverdi - Elm nədir? Elmin əsas meyarları hansılardır?
24.01.22
Anar Məcidzadə -  Gecələri göz yaşı, qaranlıq olur səhər
24.01.22
“Yevgeni Onegin” romanı bir milyon rubla satılıb
24.01.22
Fərid Hüseyn - Şeirə bürünmüş İstanbul - REPORTAJ
24.01.22
Azad Qaradərəli - Alpan kömürçüləri
24.01.22
Təbrizdə Qarabağı tərənnüm edən "Xarıbülbüllər" almanaxı çap olunub
18.01.22
Qurban Bayramov - Növbəti erməni məkrinə – erməniləşdirmə faktına münasibət
18.01.22
Rövşən Yerfi - Həyasızlıq kabusu bizi məhv edəcək!..
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.