Cəlil Cavanşir - “Kitabdangələn”lərin ədəbiyyata dəxli varmı?
18.10.13

İki intellektual qələm adamının – Kamal Abdulla və Qan Turalının Kulis.az-da dərc olunan söhbətini maraqla və diqqətlə oxudum. Kamal Abdulla Azərbaycan ədəbiyyatında öz yeri olan, intellektuallığı ilə fərqlənən, ədəbiyyat haqqında düşüncələrinə böyük önəm verdiyim və hörmət etdiyim yazıçıdır.
 
Ədəbi mühitdə, tənqidçilər və yazarlar arasında Kamal Abdullaya münasibət birmənalı deyil. Kamal Abdulla özü də bu münasibəti çox gözəl bilir və haqqında danışdığımız müsahibəsində də bu məqamlara münasibət bildirir: “Bəzən mənim mətnimə intellektual mətn deyirlər və bunu kimsə bəyənir. Bəzən mətnimdə dil xətaları tapırlar, kimsə bunu bəyənmir. Bəzən açıqca böhtan atırlar, bu isə artıq "ağıllılıq" pərdəsinə bürünmüş qeyri-peşəkarlıqdan irəli gəlir və daş qayadan nə aparırsa aparır.”
 
Yazılan və oxucunun ixtiyarına verilən istənilən mətn, yazıçının məhsulu olsa da, hökm vermək ixtiyarı oxucudadır. Amma bəzən oxucular, kifayət qədər ədəbi zövqü olan tənqidçilər və yazarlar da mətnə haqqında çox ədalətsiz hökm verirlər. Bu ədalətsizlik Kamal Abdullanın mətnlərindən də yan keçməyib. Məsələn, Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma”, “Sehrbazlar dərəsi” romanları, eləcə də ümumi şəkildə yaradıcılığı haqqında onlarla fərqli mövqeyi olan yazı oxumuşam.
 
Onu bəzən yersiz və savadsız şəkildə tənqid edir, bəzən  Ekoyla, bəzən də Borxeslə müqayisə edirlər. Bütün təzadlı fikirlərə baxmayaraq Kamal Abdulla intellektualllıq və təfəkkür baxımından ədəbiyyatımızda xüsusi çəkiyə malik, sanballı qələm adamıdır.
 
Düşünürəm ki, yazıçının müxtəlif mövzular barədə fikirlərini ortaya qoymasında böyük fayda var. Məhz bu baxımdan Kamal Abdullanın müsahibəsi mənim üçün olduqca maraqlı idi. Ona görə də K. Abdullanın polemikaya yol açan müsahibəsinin üstündən sakit keçə bilmədim.
 
Müsahibəsinin əvvəlində Kamal Abdulla şeir yaradıcılığı ilə bağlı danışarkən, bir məqama toxunur:
 
“Mən birinci kursa daxil olanda filfakın 5-ci kurs tələbələri artıq şeir oylağında at oynadırdı. Ramiz Rövşən var idi, Sabir Rüstəmxanlı var idi. Yunan mifologiyasındakı Afina silahlı, əlbisəli bir biçimdə atası Zevsin başından doğulan kimi onlar da, elə bil, birdən-birə şair doğulmuşdular, birdən-birə ancaq yaxşı şeirlər yazmağa başlamışdılar. Bu filfak şairləri  artıq qeyri-rəsmi ədəbi mühitdə tanınırdılar, öz məşhurluq yollarını rahat getmələri üçün onların öz "svita"sı var idi, onlara can fəda edənlər var idi.
 
... Qərəz, mən filfakın birinci kursunda peyda olanda pyedestalda yerlər tutulmuşdu”
 
Azərbaycan şeirində uzun müddətdir ki, “Ramiz Rövşən xofu”, “Ramiz Rövşən təsiri” hökm sürür. Maraqlıdır ki, yaradıcılığına şeirlə başlamış Kamal Abdulla da bunu etiraf edir.
 
İllərdir Azərbaycan şairlərinin böyük  bir dəstəsi məhz Ramiz Rövşən kimi yazmağa, onu yamsılamağa cəhd edir.
 
Hətta onu inkar edənlər də, onun təsirindən xilas ola bilmir. Artıq köhnəlmiş estetika, dövrünü başa vurmuş üslübu bu gün də ciddi-cəhdlə yaşatmağa çalışanlar var. Təbii ki, istisnalar var və bu istisnaları sadalamağa ehtiyac görmürəm.
 
Kamal Abdullanın “yolunu kəsən”  “Ramiz Rövşən faktoru” çoxlarını ümumiyyətlə ədəbiyyatdan biryolluq uzaqlaşdırıb. Sözsüz ki, Kamal Abdulla bu məqamda gileylənmir və sadəcə öz ədəbi taleyindən danışır. Hesab edirəm ki, Kamal Abdulla “konkurentədözümlü” şeirlərini yazana qədər bu təsirdən qaçmağa çalışıb. Amma vurğulanan bu məqam da üzərindənkeçiləcək məqam deyil.
 
Müsahibədə olduqca diqqət çəkən məqamlardan biri və ən vacibi “literaturşina” məsələsidir. Bu gün tez-tez bu söhbətləri eşidirk: “filankəs kitabdan gəlib”, “filankəs həyatdan gəlib”.
 
Sözsüz ki, bu söhbətlər qüsurludur və ümumiyyətlə yaradıcılığa, ədəbiyyata faydası olmayan söhbətlərdir. Bu baxımdan Kamal Abdullanın “literaturşina” ilə bağlı dedikləri ilə razıyam.
 
Ümid edirəm ki, bu tendensiya biryolluq həll olunacaq, bu söhbətlər gündəmi tərk edəcək.
 
Qəribədir ki, “Kitabdangəlmə”liyi ilə öyünənlər də var. Bəs  bu cür “gəlmə”lərin ədəbiyyata dəxli varmı? Hətta bədii əsərlərində belə sitatçılıqdan, əzbərçilikdən, oxuduqlarının təsirindən qaça bilməyənlər də özlərinə “kitabdangəlmə” deyir və sağda-solda bununla öyünürlər. Ayaqları yerdən üzülənlər unudurlar ki, ədəbiyyat toplumun özünü ifadə vasitəsidir.
 
Məncə bu cəhdlər, oxşarlıqlar, sitat yığınları, çırpışdırmalar olsa-olsa gündəmə işləyən gələn “gözəl yazılar”dır. Məhşur imzaların, dünya ədəbiyyatının arxasına qısılıb, dahilik iddiasında olmaq və sonra “kitabdangəlmə” intellektual obrazı yaratmaq cəhdləri də boş şeylərdir.
 
Və ya yaradıcılığında bol-bol qoyun-quzu, şehli çiçəklər, qarlı dağlar, baltagirməz ormanlar, yemlik, turşəng, quzuqulağı, torpaq, təzək qoxusu, qoyun qığı, çoban yapıncısı, ferma həyatı təsvir edən yazıçının verdiyi mesaj nə ola bilər?
“Mən “həyatdangəlmə” yazıçıyam, kənd (şəhər) estetikasını  bilərəm” deyib, meydan sulamaq da yersizdir.
 
Ədəbiyyata bütöv yanaşmaq lazımdır.
Ədəbiyyat yalnız xoş duyğular oyatmaq, kövrəltmək, sentimentallaşdırmaq, ağlatmaq, təsirləndirmək üçün deyil. Ədəbiyyatın başqa missiyaları da var.
 
Öncə qeyd etdiyim kimi, yazıçının müxtəlif mövzularda nə düşündüyünü bilmək oxucu üçün maraqlıdır və bu düşüncələri ortaya qoymaq lazımdır.
 
...Müsahibədə sosrealizm, dil və üslüb, ədəbiyyatşünaslıq və vurğuladığımız məqamlarla bağlı Kamal Abdullanın zəngin düşüncələri və fikirləri  olduqca maraqlıdır. /kulis.az/

Yenililklər
24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
24.04.24
Nazir: Bakıdakı Qırğız Mədəniyyəti Günləri mədəni əlaqələrdə yeni səhifə açacaq
24.04.24
TRT-Avazın Baş koordinatoru: AzTV ilə birgə çoxlu layihələr reallaşdırırıq - MÜSAHİBƏ
24.04.24
İntiqam Yaşarın yeni şeirlər kitabı çap olunub
24.04.24
Həmid Herisçinin yeni kitabı çap olundu
24.04.24
Saday Budaqlı: Yazan adam gərək sözü hiss eləsin
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.