İbrahim Nəbioğlu - Kamal Abdulla, İrfan Ülkü və Borxes
02.10.13

İstanbul

Keçən həftə Bakıdaydım. Qulu Məhərrəmlinin anasının vəfat xəbərini eşidincə Elçin Şıxlı və Arif Əliyevlə dostumuzun acısını bölüşməyə getdik. Yas mərasimində Kamal Abdulla ilə qarşılaşdıq. Bir az söhbətləşdik – ortaq dostlardan, həyatımızda iz buraxanlardan…

Onunla 1990-nın əvvəllərində tanış olmuşduq. O vaxtlar AzTV-də hazırladığı “Azərbaycan dili”, “Qoşma” proqramları o vaxtkı gənc nəslin formalaşmasında müstəsna rol oynamışdı. Bəzən şəhərin mərkəzindəki ofisinə ziyarətinə gedirdim. Hər şeyi ilə fərqlənirdi – masasındakı kitabları, mütaliəsi, intellekti ilə. Filoloq olduğu halda namizədlik dissertasiyasının adı “Sintaktik paralelizm” idi, sanki “Kitabi Dədə Qorqud”un dilini deyil, qeyri-Evklid həndəsəsini araşdırmışdı. Müəllimim və elmi rəhbərim akademik Azad Mirzəcanzadə ilə xoş münasibətləri var idi. İllər sonra birlikdə yazdıqları “Bakı Slavyan universitetində mühazirələr” kitabı olduqca dəyərlidir mənim üçün.

2005 və 2006-cı illərdə Kamal Abdulla ara-sıra İstanbula gəlirdi. Bəzən mərhum dostumuz İrfan Ülkü və Kamal Abdulla ilə Arnavutköydəki balıqçı restoranlarına gedər, gec saatlara qədər söhbətləşərdik. Belə görüşlərdən sonra İrfan hər dəfə mənə “Yahu, Kemal Beyin sohbetlerinden sonra ben 10-15 köşe yazısı yazıyorum” deyirdi.

Türk milliyyətçilərinin yayın orqanı olan “Orta Doğu” qəzetinin köşə yazarı, gözəl şair, onlarla kitabın müəllifi, Azərbaycan sevdalısı idi İrfan Ağabey. 2006-cı ildə Ötüken nəşriyyatında “Eksik El Yazması” çıxanda Kamal Abdulladan çox İrfan Ülkü sevinir, öz kitabı kimi dostlara hədiyyə edirdi.
İrfan İstanbulda, Emirganda, mənzildən çox kitabxanaya bənzəyən evində tək yaşayırdı. Deyirdi Azərbaycanda öləcəm, “sözünü də tutdu” – 2008-də Bakıda qəfil vəfat etdi. Balkonundan görünən tarixi Emirgan məzarlığında dəfn etdik İrfanı…

Qum saatlarını, xəritələri, əlyazmaları, Ezopu, Şirazı, İsfahanı, kitabxanaları, tanqonun şəhvət qoxan ritmini, aynaları, labirintləri sevən insanlar Borxesi sevərlər. Argentinalı şair, yazıçı, tərcüməçi, gözlərinin qaranlığını sonsuz xəyal gücü ilə aydınlandıran, kitabları bir nəfəsə oxunan, yazı üslubu, texnikası ilə ədəbiyyata yeniliklər gətirən Xorxe Luis Borxes. Doğulduğunda zəif olan görmə qabiliyyəti yaşı irəlilədikcə tamamən itdi. Gerçək dünyadan qopunca xəyal gücü artdı, real dünyadan nağıllar aləminə keçdi – “Biz korlar qədər varolmanın dərinliyini kimlər görə bilir?”

Cənnəti bir kitabxana kimi təsvir etmişdir Borxes. “Çoxları yazdıqları kitablarla fəxr edir, mən isə oxuduqlarımla” desə də, yazdıqları şeirlər, hekayələr milyonların ədəbiyyata, kitaba baxışını dəyişdirmiş, çağımıza silinməz damğa vurmuşdur.

Borxes o zamankı Latın Amerikasının Sovet rejiminə olan heyranlığını anlamaqda çətinlik çəkirdi. 1970-ci illərdə radikal sağ cərəyanlara qapılaraq Pinoçet, Videla kimi diktatorlara pərəstiş etməyə başladı, İspaniyaya gedərək general Frankonun əlini sıxdı. İsveç Akademiyasının liberal üzvləri bunu ona bağışlamadılar və Borxes son nəfəsinə qədər Nobel mükafatının bircə addımlığında qaldı. Nobeli vermədilər, amma o, Nobel laureatından daha böyük şöhrət oldu.

Borxes irlandiyalı pilot və araşdırmaçı Con Dana (John Dunne) olan heyranlığı nəticəsində ədəbiyyata kvant fizikasının elementlərini gətirdi. O, bəzi hekayələrini Danın zaman konsepsiyası, yəni “gerçəkləşən yuxular” fenomeni üzərində qurmuş bir dahidir. Dostum Arif Əliyevin bu yaxında oxuduğum “Son çağrı” romanında keçmiş, bu gün və gələcəyi ustalıqla “sarmaş-dolaş” etməsi də bu dərin düşüncənin məhsuludur. Tomas Eliotun yazdığı kimi – “Keçmiş və bu gün/Gələcəkdə olacaq güman ki/Keçmişdə baş verdiyi kimi gələcəyin”…

“Yarımçıq əlyazma” bir Borxessevərin əsəridir. Dünya ədəbiyyatının ən böyük mistifikatorundan sonra Kamal Abdullanı oxumaq, onun sufizmi ilə təmas etmək təsviredilməz bir həzdir. Borxes “Yeddi gecə” hekayəsində Goethenin “Yaxındakı hər şeyin uzaqlaşdığını” xatırladaraq, insanın axşamın alacaqaranlığında hər şeyin sanki uzaqlaşdığı hissinə qapıldığını yazır. Borxesin gördüyü dünya artıq görünməz olmuşdur. Onu oxuyanda hər şey həm uzaqlaşır, həm də yaxınlaşır. Axşam çökən alacaqaranlıq kimidir Borxes. “Bəlkə də bu dünyada bizim insan olaraq həyatımız gecə vaxtı ekvator ormanında səssizcə irəliləyən bir aslanın beynindən keçənlərdir” – Ədəbiyyat ormanının Tarzanıdır Borxes…

Bir İstanbul axşamında İrfanla mən postmodernizmin usta yazarlarından olan Kamal Abdullanın Borxes variasiyalarına qulaq asırdıq kirimişcə… /ayna.az/

Yenililklər
24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
24.04.24
Nazir: Bakıdakı Qırğız Mədəniyyəti Günləri mədəni əlaqələrdə yeni səhifə açacaq
24.04.24
TRT-Avazın Baş koordinatoru: AzTV ilə birgə çoxlu layihələr reallaşdırırıq - MÜSAHİBƏ
24.04.24
İntiqam Yaşarın yeni şeirlər kitabı çap olunub
24.04.24
Həmid Herisçinin yeni kitabı çap olundu
24.04.24
Saday Budaqlı: Yazan adam gərək sözü hiss eləsin
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.