Uilyam Folkner və Alber Kamyunun görüşü
15.07.13

Uilyam Folkner və Alber Kamyu... Sağ ikən klassik, adları əfsanəyə dönmüş iki böyük sənətkar.

Taleyi, həyatları bu qədər oxşar və bu qədər bənzərsiz iki tənha insan. Hər ikisi Nobel mükafatı alıb. Hər ikisi qapalı həyat keçirib. Və hər ikisi ömrünü faciəli şəkildə başa vurub. Kamyu maşın qəzasında həlak olub. Folkner bədöy atdan yıxılıb, bundan sonra cəmi bir gün yaşayıb. Və bununla da iki böyük sənətkar arasında oxşarlıq qurtarır. Kamyu elə ilk əsəriylə dünya şöhrəti qazanıb. Folkneri isə ədəbiyyat dünyası uzun illər tanımaq istəməyib. Ona Nobel mükafatı veriləndə yerliləri təəccüblə soruşublar: “Folkner? Bu kimdi belə?”

Çünki o vaxtlar ədəbiyyat aləmi bir “tanrıya” sitayiş edirdi. Və bu tanrının adı Ernest Hemenquey idi. Folkner isə öz növbəsində Hemenqueyin yalnız bir əsərini: “Qoca və dəniz”ini bəyənirdi. Lakin bir neçə ildən sonra şıltaq tale Folknerin üzünə güldü və onu əlçatmaz bir zirvəyə qaldırdı.

Bu vaxt uzaq Əlcəzairdə daha bir Nobel mükafatı laureatı - Alber Kamyu yazıb yaradırdı. Və o, Folkner qədər məşhur və “oksfordlu zahid” qədər tənha idi. Bəlkə ondan da çox. Çünki Kamyu ən ağır anlarda Folkner dünyasına üz tuturdu. Folknerin qəlbindəsə özündən savayı ikinci bir sənətkara yer yox idi. Kamyunun öz amerikalı həmkarına marağı və məhəbbəti heç kəsdə şübhə doğurmur. Heç olmasa ona görə ki, Kamyu öz dünya şöhrətinə və vaxtının qıtlığına baxmayaraq, Folknerin “Rahibə üçün rekviyem” romanını səhnələşdirib. Və dünya ədəbiyyatında bənzəri olmayan bu qeyri-adi pyesi iki imzayla çap etdirib: Uilyam Folkner-Alber Kamyu.

Folknersə heç vaxt Kamyu haqda fikir söyləməyib. Nə mənfi, nə müsbət. O, ümumiyyətlə yazıçı deyilən varlıqdan həmişə uzaq gəzib . Folkner  yazırdı: “Mən tənqidçiləri oxumuram. Mən yazıçıları tanımıram. Mənim durub-oturduğum adamlar-fermerlər, maldarlar, ovçulardı. Mən onlarla ədəbiyyatdan yox, atdan, itdən, ovdan, tüfəngdən söhbət eləyirəm”. İki dahini bir yerdə təsəvvür etmək çətindir.

Folkner və Kamyu cəmi bir dəfə görüşüblər: 1955-ci ildə, Parisdə, “Hallimar” nəşriyyatının Folknerin şərəfinə təşkil etdiyi qəbulda. Folknerin bioqrafı Blotner bu görüşü belə təsvir edib:

“...Kamyu bir küncə çəkilmişdi, hiss olunurdu ki, bərk həyəcan keçirir. Təntənəli hissədən sonra Kamyunun qolundan tutub Folknerlə tanış eləməyə gətirdilər. Tərcüməçi də yanındaydı. Lakin əslində ona heç ehtiyac da yox idi. Folkner çox  könülsüz nəsə dedi, özü də elə anlaşılmaz şəkildə mızıldadı ki, heç kəs heç nə başa düşmədi. Sonra donub qaldı, handan-hana ayılan kimi oldu, yenə nəsə deyib mızıldayıb könülsüz şəkildə əlini Kamyuya uzatdı. Kamyu çox utancaq adam olduğundan sarsılmış, pərt olmuş halda bir kənara çəkildi”.

O, Kamyu qarşısındakı bu günahını yalnız onun ölümündən sonra yuya bildi. Gec də olsa Kamyu haqqında öz sözünü söylədi. Ədəbiyyatçıların fikrincə, Kamyu haqda bundan tutumlu, dəqiq və poetik fikir söylənməyib.

“Kamyu belə hesab edirdi ki, bu absurd dünyada doğulmuş insanın yeganə və həqiqi vəzifəsi-yaşamaq, öz həyatı, mübarizəsi və azadlığının mənasını dərk etməkdir. Insan dilemmasının yeganə həllini ölümdə görmək-yalnış yolla getmək deməkdir. Düzgün yol-həyata, günəşə doğru aparan yoldur. Qanı damarlarda donduran müdhiş soyuqdan daim əzab çəkmək yaramaz. Və Kamyu qiyama qalxdı. O, əbədi soyuqdan əzab çəkmək istəmədi. O, ölümə aparan yolla getməkdən boyun qaçırdı. Onun getdiyi yol yalnız və yalnız ölümə aparmayan yeganə mümkün yol idi. Onun seçdiyi yol insanı günəşə doğru aparırdı, çünki yalnız bu yolla getməklə biz öz cüzi gücümüz və absurd vasitələrin köməyilə indiyə qədər mövcud olmayan şeyləri yarada bilərik. Kamyu dedi: “Ölümün guya başqa dünyaya qapı açması fikri məni qətiyyən təmin etmir. Mənim üçün ölüm əbədi örtülən qapıdır”. Yəni o, buna inanmaq istədi. Və məğlubiyyətə uğradı. Hər bir sənətkar kimi Kamyu da özü hiss etmədən daim daxilini arayıb araşdırır və ən mürəkkəb suallara cavab axtarırdı. Lakin o, başa düçmürdü ki, bu sualların cavabını yalnız və yalnız Allah bilir. O, Nobel mükafatı laureatı olanda mən ona belə bir teleqram göndərdim :”Yorulmadan axtaran və sual edən varlığı salamlayıram”.

Kamyunun maşını ağaca dəydiyi anda o, hələ də axtarır və özü özündən cavab tələb edirdi. Ancaq inanmıram həmin o son məqamda, ölüm anında o, aradakı sualın cavabını tapmış olaydı. İnanmıram ki, ümumiyyətlə, bu sualların cavabını tapmaq mümkün olsun. Məsələ bunda deyil, əsas məsələ ondadır ki, həyat qapısı onun arxasınca əbədilik örtüləndə o, zəifləməkdə olan əliylə bu qapının üzərində “Mən bu dünyada olmuşam” sözlərini həkk etməyə macal tapdı. Hər bir sənətkar kimi o da ömrü boyu buna can atmışdı. Və ola bilsin ki, həmin ölüm anında Kamyu özünün ən böyük arzusunun çin olduğunu anlamışdı. Sənətkar üçün bundan yaxşı nə arzulamaq olar?” /milli.az/

Yenililklər
12.07.24
Yelisaveta Baqryana - Ah, belə gecələr əzabdır dostum!
11.07.24
Azad Qaradərəlinin əsərlərinin beşinci cildi cap olunub
08.07.24
“Narqız” qısametrajlı animasiya filminin istehsalı davam edir
05.07.24
"Dünya ədəbiyyatı" jurnalının Çeçenistan sayı işıq üzü görüb
03.07.24
“Ulduz” jurnalı oxucuların görüşünə yeni təqdimatda gəlib
02.07.24
Frans Kafka - Hökm
25.06.24
Mədəniyyət Nazirliyi senzura ittihamlarına aydınlıq gətirib
25.06.24
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı Şirvanda kino günlərinə başlayır
22.06.24
Şahid ifadəsi - Zərdüşt Əlizadə yazır...
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.