Niyazi Mehdi - Niyə əzizləyəndə dişləyirlər?
27.06.13

Azərbaycanı bizə maraqlı edən suallardan…

Belə alındı ki, yaza-yaza tapdıqlarım məni gətirib çıxardı mədəniyyətdə uca nəsnələrin, mənəvi dəyərlərin qarınla, mədə ilə bağlılığına. Azərbaycan dünyasında ucalıqlar necə aşağılıqlardan törəyir? Bunu bilmək özümüzü bilmək deyilmi?! Bunu bilmək Azərbaycanı bizə maraqlı etmirmi?!

Bax, bu kontekstdə bir neçə soru məni silkələdi. Niyə adamın (təkcə ata-ananın yox) körpəyə sevgisi aşıb-daşanda onu dişlək-dişlək etmək istəyir? Niyə sıxcalayıb əzmək istəyir? Bəs öpüş? Öpüş, əslində, sovurmaq eyləminin mədəniləşmiş variantı deyilmi?!. Məncə, öpüş qanını, şirəsini sovurmaq kimi əski kannibal (“hannibal” düz deyil) hərəkətinin tormozlaşmış, əylədilmiş variantıdır. 

Dünyamızda tormozlanmış bioloji istəklər

Froydda (və ya Freyddə) seksuallıqla bağlı “inhibit” termini var, hansısa saldırqan, dağıdıcı, zorlayıcı eyləmin yarımçıq saxladılmasını, axıracan edilməməsini bildirir. Psixoanalizin yaradıcısı sayırdı ki, bizim gözəlliyə heyranlığımız inhibitləşmiş seksuallıqdan doğur. Niyə belə deyirdi? Çünki estetikada çoxdan söyləyirdilər ki, insan nəyəsə umacaqsız, təmənnasız heyran olursa, deməli, ona gözəllik kimi baxır. Sən almanın şəklinə baxanda aclıqdan ağzın sulansa, onu dişləmək istəsən bu hal estetik yox, ac, yəni umsuxlu, təmənnalı adamın halı olacaq. Eləcə də, baletə baxanda qavrayışın pornoqrafik olsa, estetik olmayacaq. Baletdə qadın bədəninin gözəlliyinə sənin heyranlığın inhibitləşmiş seksuallıq olmalıdır. Yəni heyranlığında qadın bədəninin ritminə, burumuna, trayektoriyalarına heyranlığında tormozlanmış, axıracan getməyən seksuallıq olmalıdır.

Təbiət və mədəniyyət elmin sevimli mövzusudur. Burda indi bir əlavəni edə bilərik. Mədəniyyət çoxlu inhibitləşmiş təbii, bioloji elyəmləri özünə toplayır. Öpüş bütün mədəniyyətlərdə yoxdur, ancaq hər halda oğuzlarda “bir dişlədi, bir öpdü” ritmində olub və dişləyib yeməyin, sovurub iliyini, qanını içməyin tormozlaşmış forması olub. 

Niyə dişləyirik

Daha yaxın çağların sadə bir deyiminə baxaq. Azərbaycanlı qadın uşağa sevgisi aşıb daşanda “səni ölməyəsən, səni ölməyəsən!” deyir və bu zaman döymə jestlərini yumşaldıb sığallamağa çevirərək (inhibitləşdirərək) ovuclarını, silləsini uşağın sinəsinə, çiyinlərinə sıxıb-çəkir. Bu jestlərlə bayaqkı deyimi ayrı cür də söyləyirlər: “səni öləsən, səni öləsən!” 

Gəlin, istəklə deyilən “səni öləsən, səni öləsən!” deyiminin yaranmasına gətirib-çıxaran biopsixoloji prosesləri bərpa edək. Heyvanlar aləmində bioloji gərəyin (tələbatın) ödənilməsi, tutalım, yeməli şeylərə istək törədir. Həmin istəyin sonucu - gərəyi ödəmək üçün o şeyləri dağıtmaq, yox etmək lazım gəlir. Bir sözlə, bioloji aləmdə istək parçalamağa, dağıtmağa çağırır (“pişik balasını istədiyindən yeyər” deyimini yada salaq). 

İnsanın mənəvi aləmi formalaşanda bir çox bioloji strukturlar, ilişgilər ilkin vəzifəsindən soyulub çıxarılaraq, arınmış şəkildə burada da iştirak edir. Uşağına sevgisi aşıb-daşan ata-ana onu dişləyir, sıxcalayır. Beləliklə, balasına istəyin intensivliyi artanda bilinc (şüur) sonradan yaranmış mənəvi aləmin daha yuxarı mərtəbələrinə qalxmaq əvəzinə yarımçıq da olsa, unudulmuş psixomotor strukturlara, aktlara qayıdır. İrəli getmək əvəzinə geri qayıdır. Ona görə də demək olar ki, “səni öləsən, səni öləsən!” deyiminin və bu deyimlə bağlı jestlərin arxasında istəklə dağıtmağı, öldürməyi sıx bağlayan bioloji struktur durur. Yəni ilkində insan bir çox nəsnələri yemək üçün istəyirdi. İstəməklə dişləyib, parçalayıb yemək o qədər bağlı olmuşdu ki, sonralar insan mədəniləşəndə belə istəyini parçalamaq və sovurmaqdan heç cürə qurtara bilmir. Onlar, sadəcə, insanda tormozlaşmış, inhibitləşmiş şəkildə qalır.   

Beləliklə, biz adi bir cümlədən insan tarixinin bioloji qatlarınacan gedib çıxdıq. Bir çox sadə dil formalarının, etnik simvolların arxasında belə dərinliklər gizlənir və onlar elmi bərpa sayəsində üzə çıxır. /teleqraf.com/

Yenililklər
17.01.22
İlhamə Dağlı - Tobıktıda günəş doğdu
17.01.22
Azad Qaradərəli: "AYB-dan uzaqda qalmaq, təbii çətinliklər yaradıb mənə"
15.01.22
Mübariz Örən Yaradıcılıq Fakültəsinə rəhbər təyin olunub
11.01.22
Gülnar Yunusova -  Fenomen Haruki Murakami 73 yaşında
11.01.22
Kənan Hacı - Vaxt pəncərəsi
11.01.22
Azad Qaradərəlinin hekayəsi Türkiyə saytında yayımlanıb
10.01.22
Nadir Əzhəri - “İsanın qadını” və qadın ifadəsinin keyfiyyəti
06.01.22
Kənan Hacının yeni kitabı çap olundu
30.12.21
Günel Natiq - Ayı dərisi 
29.12.21
“Qarabağ ilmələrdə” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
29.12.21
“Ulduz”dan oxuculara endirim
29.12.21
Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı film çəkiləcək
28.12.21
Habil Yaşar - SMS
28.12.21
Eşqin Məmmədov - Bu il başqa arzum var, hədiyyə istəmirəm
27.12.21
Ramil Əhməd Türkiyədə qalib oldu
27.12.21
Yazıçı Varisin kitabı İranda nəşr edilib
27.12.21
Nemət Mətin - İsanın qadını və ya Səxavət Sahilin "Məhəbbət" obrazı
24.12.21
Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olunub
23.12.21
İlin son "Ulduz"u nəşr olundu
23.12.21
Fərid Hüseynin İstanbulda imza günü oldu - Foto
23.12.21
Cavanşir Atəşi - Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan!
20.12.21
“Leyli və Məcnun” dastan-tamaşası təqdim olundu
20.12.21
“Qobustan” sənət toplusunun qış nömrəsi işıq üzü görüb
20.12.21
“Salnaməfilm” studiyasında il ərzində bir sıra yeni sənədli filmlər çəkilib
20.12.21
“Uşaq Avroviziyası - 2021” müsabiqəsinin qalibi bəlli olub
20.12.21
Minsk şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılıb
16.12.21
Küyülü Nəccari Səid - Atam
16.12.21
Üfüqdə hansı cərəyan görünür? - SORĞU
13.12.21
Səxavət Sahil - Əkrəm Əylisli, Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir və Türk ədəbiyyatı
13.12.21
Mərahim Nəsib - Əllərim göy üzündə, dodağımda dualar
13.12.21
Bakıda 15-21 dekabrda Milli Kitab Sərgisi keçiriləcək
13.12.21
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə qəbul elanı
13.12.21
Koreya-Azərbyacan II Humanitar Forumunu keçirilib
13.12.21
Ləman L.R. - Susaq, sükutumuz danışsın
08.12.21
"Kitabi-Dədə Qorqud" italyan dilində
08.12.21
“Ərəb ədəbiyyatının ehramı Nəcib Məhfuz” kitabı çapdan çıxıb
08.12.21
Hüseyn Cavidin “Topal Teymur” pyesi rus dilində işıq üzü görüb
08.12.21
Tramp prezidentlik fəaliyyəti barədə kitab yazır
08.12.21
Azərbaycanın iki filmi beynəlxalq festivalda mükafat qazanıb
02.12.21
“Məhəmməd İqbal: Eşq və düşüncə şairi” kitabı nəşr olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.