Elif Şafak - Yazar ve şairler ve mustarip oldukları dertler
08.02.13

Bu hafta, malum, kültürel ve sosyal tarihimizde derin izler bırakan kimi yazarlarımızın ve şairlerimizin bilinmeyen mektupları gündemdeydi. Bu ilginç konu tartışıldı, yazıldı, merak uyandırdı. Bu arada tesadüfen bizde pek duyulmayan bir yazı çıktı the Wall Street Journal'da. Avrupa'da ve Amerika'da tarih boyunca ses getirmiş kimi edebiyatçıların saklı hastalıklarına dair. Aslında her şey Huffington Post'ta Doktor Ross imzalı çarpıcı bir makalenin yayınlanmasıyla gelişti. "Yazarlar ve fiziksel/zihinsel hastalıkları" üzerine. Ben kendimi zaten oldum olası ne "normal" ne "dengeli" kabul ettiğim için ilgiyle ve sükûnetle okudum yazar çizer taifesinin hangi dertlerden mustarip olduğunu. Durum vahim! 

Verileri yan yana getirince anlaşılıyor ki edebiyat âleminde en yaygın sorun "mutsuz çocukluk". Bilhassa romancılar/şairler arasında, yeryüzündeki ilk senelerini mutlu mesut, şen şakrak, dolu dolu severek ve sevilerek geçiren birine rastlamak, samanlıkta iğne aramak gibi bir şey. Vardır muhakkak bir yerlerde ama gel de bul bulabilirsen! Jonathan Swift, Lord Byron, Samuel Coleridge, William Butler Yeats, Herman Melville, Bronte kardeşler, sevgili Virginia Woolf... Listenin başlarında olmak üzere, nicesinin çocukluk seneleri parçalı bulutlu ve bol türbülanslı geçmiş. Güneş ara ara başını çıkarmış, o kadar. Dickens'ın babası habire ya borçlarla ya yoksullukla boğuşmuş. Orwell ise yatılı okullarda mutsuz olmuş, yalnız kalmış.

Dr. Ross soruyor: "Bedbaht çocukluk ile yaratıcılık arasında bir ilişki var mı?" Eğer söz konusu kişi zaten yetenekli, dayanıklı ve duyarlı ise böyle bir bağ kurulabileceğini iddia ediyor. Yani arızalarımız ve yara berelerimiz, direnirsek şayet, hayal gücümüzü geliştiriyor. Bu işin insana umut veren yanı! Bir de moral bozan kısmı var. "Mood disorders", yani psikolojik iniş çıkışlar da çoğalabiliyor. Bunlar roman, hikâye ve şiir yazarken belki işe yarıyor ama edebiyatçıların yakın çevrelerindeki insanlar için hayli külfetli, yorucu olsa gerek. Yani yazar olmak hadi neyse ama "yazar sevgilisi" yahut "yazar eşi" olmak, zor zanaat!

Sadece ruhsal değil, fiziksel sorunları da fazla kalem erbabının. Shakespeare ile başlayalım... İngiliz ve dünya edebiyatının en meşhur sesinin, yüzyıllar boyunca insanlığa aman vermeyen bir hastalıktan mustarip olduğu tahmin ediliyor: Frengi. Bu rahatsızlığın verdiği sinir nöbetlerinin ve hezeyanların yazısına, üslubuna etki ettiği de düşünülüyor.

Bronte kardesler tüberkülozdan çekmiş. Üstelik altısı birden. Aynı hastalığa yakalananlar arasında George Orwell de var. Jack London ise ülser hastası. Bununla bitmiyor şikâyetleri. Karizmatik, yakışıklı ve intihara meyyal yazarın o kadar çok rahatsızlığı var ki kırkına geldiğinde ayaklı bir enkaz gibi görünüyor. Alkole bağımlı; kendi kendini tedavi etmeye kalkıyor, ne var ki ilaç yerine morfin, bazen eroin kullanarak. Genç yaşta aşırı morfin yüzünden oluyor sonu.

Herman Melville ise bipolar. Onu seven insanların burnundan getiriyor. Aynı beter huy Ernest Hemingway'de de var. James Joyce alkolik. İçmeden yazmakta zorlanıyor. İki kadının hayatını mahvettiğini söylüyor. Faulkner de iflah olmaz müptelalardan. Biricik Sylvia Plath ise malum, bipolar.
Fransız yazar Guy de Maupassant, 1892 Ocak ayının ilk günlerinde intihara kalkışıyor. Herkes yeni yılı kutlarken o kendine ve kaderine bir son vermeyi deniyor. Yeni bir delilik nöbetinden kurtulmak için. Tedaviye alınıyor, bir seneye yakın klinikte kalıyor. Onun da frengiden kaynaklı bir sinirsel hastalıktan vefat ettiği tahmin ediliyor. Maupassant bu açıdan önemli bir isim, zira deliliği hem yaşayan hem yazanlardan. Edgar Allen Poe, Gogol, Tolstoy ve özgürlükçü, muhalif ama bir o kadar sorunlu Jack Kerouac... Yazarlar ve ruhsal rahatsızlıklar listesi hayli kabarık. 

Bizde de çok malzeme var şüphesiz. Suçlamadan, yermeden bakabilirsek şayet. Nâzım Hikmet'ten öğrenmedik mi "angina pectoris"in ne demek olduğunu? Sorunlu bir çocukluk geçiren ve hatta yakın çevresine "Bende her türlü hastalık mevcut" diyen Peyami Safa... Guatr ve şekerden mustarip ve tedaviye direnen Tevfik Fikret. İntihar eden ve hayattan ölüme geçişi son ana kadar kaydeden Beşir Fuad...

Bazen düşünüyorum. Tarafsız ve dengeli yaklaşabilen bir terapist veya psikiyatr, Osmanlı'dan bu yana edebiyat tarihimize yakın gözle baksa, kimbilir neler neler bulacak... Peki bu arızaların yazımıza, edebiyatımıza etkisi var mı? İşte o yoruma açık bir soru, apayrı bir bilmece!

Yenililklər
29.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu iki mədəniyyət paytaxtını bir araya gətirir
29.11.22
"II Sumqayıt Kitab Sərgisi keçiriləcək"
23.11.22
Günay Əfəndiyeva Daşkənddə Maqsud Şeyxzadənin heykəlini ziyarət edib
22.11.22
İntiqam Yaşar Tunisdə Beynəlxalq Poeziya Festivalında ölkəmizi təmsil edəcək
22.11.22
“Hayrettin Hoca” monoqrafiyası  nəşr edilib.
18.11.22
Kürdəmirdə Aşıq Şakirin 100 illik yubileyi keçirildi
17.11.22
Ədəbiyyat İnstitutunda “525-ci qəzet”in 30 illik yubileyinə həsr olunmuştədbir keçirilib
15.11.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Səmərqənd Zirvəsi çərçivəsində beynəlxalq simpozium keçirib
14.11.22
Günay Əfəndiyeva: “Gələcək genişmiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün həvəslə və böyük səylə fəaliyyətimizi davam etdirməkdəyik”.
13.11.22
Dr. Yusuf Gedikli - Dillerin Şifresi - Dillerin Kökeni ve Türeyişi
10.11.22
“II ANAİB Gəncə Kitab Sərgisi” keçiriləcək
10.11.22
Tıxaclarda qalıbdı şad xəbərlər… - YENİ İMZA - Səbuhidən şeirlər
03.11.22
“Qarabağ zəfəri Güney və Quzey Azərbaycan yazarlarının gözü ilə” kitabı çap olunub
03.11.22
Azad Qaradərəli - Xalq şairinin ölümü
31.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Litva Karaimləri” adlı konfrans keçirilib
27.10.22
“Hüseyn Cavid romantizmi rənglərin işığında” adlı kitab çap olunub.
25.10.22
Tanınmış nəşriyyatların redaktorları bir arada
25.10.22
Vüqar Əhməd Türkiyədə konfransda iştirak edib
25.10.22
Azad Qaradərəli - Zori Balayanın azərbaycanlı vəkilləri yaxud ayı kimin əmisi oğludur?
21.10.22
Görkəmli ədəbiyyatşünas alimlərin anım günü qeyd olunub
19.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu fəaliyyətini Avropada genişləndirməyə davam edir
17.10.22
“Ustad” dərgisinin 39-cu sayı Hüseyn Cavidə həsr edildi
12.10.22
Türk Dünyası Naşrilər Birliyi yaradıldı
09.10.22
Azad Qaradərəli - Yoxdan var və vardan yox olmağın poetik izləri
07.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu VIII Beynəlxalq Kitab Sərgisi çərçivəsində yeni nəşrini təqdim edib
06.10.22
Ədəbiyyat İnstitutunda dərsliklərin müzakirəsi keçirilib
04.10.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Nizami Gəncəvinin yeni kitabını nəşr edib
28.09.22
Bölgələrdə kitab sərgisi təşkil olunacaq
28.09.22
Macar şairi Mikloş Radnotinin yaradıcılığına həsr olunmuş musiqili gecə keçirilib
26.09.22
Günay Əfəndiyeva Polşada bir sıra görüşlər keçirib
26.09.22
Şəmsəddin Şəmsinin “Dəh Mürğ” poemasının əlyazma nüsxələri əldə olunub
26.09.22
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin qurultayı təxirə salınıb
26.09.22
Günəş topla mənim üçün... - Etimad Başkeçidin yeni hekayəsi
23.09.22
“Şuşaya salam” Beynəlxalq Poeziya layihəsinin təqdimat mərasimi keçirilib
23.09.22
Polşada keçirilən VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresində Azərbaycan təmsilçiləri fəal iştirak edib
22.09.22
Polşada Beynalxalq Türkologiya Kongresi çərçivəsində Azərbaycan musiqi gecəsi keçirilib
22.09.22
ANAİB-dən Ermənistanın son təxribatı ilə bağlı bəyanat
21.09.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Dövlətşah Səmərqəndinin “Təzkirətüş-şüəra” kitabını təqdim edilib
21.09.22
Polşada VI Beynəlxalq Türkologiya Konqresi başlayıb
14.09.22
“Metafizika” jurnalının növbəti sayı (2022/3) işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.