Türkiyədə mühacir yazıçı və jurnalist Məmməd Sadiq Aran haqqında kitab çap olunub
14.11.20

Azərbaycan Xalq Çümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, mühacir yazıçı, jurnalist Məmməd Sadiq Aran haqqında Türkiyədə yeni kitab çap olunub.

Kitabı Şimali Makedonyanın Beynəlxalq Vizyon Universitetinin müəllimi, Doç.Dr. Atilla Jorma və araşdırmaçı yazar Sevil Abbasoğlu (İrəvanlı) hazırlayıb.
Oxucularımıza, kitabın müəlliflərindən olan Sevil xanımın türkcə yazdığı tanıtım yazısını təqdim edirik:

    Mehmet Sadık Aran ismini kaç kişi bildiği oldukça meçhul. Bilenlerin de duymaktan öte oldukları şüpheli. Hiç şüphesiz insan nisyan ile malul olmakla, unutulan ve unutulmuş isimler arasına M. Sadık Aran’ın da bulunması pek de şaşırtıcı olmasa gerek. Ancak, bir milletin varolma-yok olma mücadelesi esnasındaki ince çizgide, dirilerden ziyade ölenlere,  yaşayanlardan ziyade unutulanlara daha fazla ihtiyaç duyulduğu kesin. Zira, milli mefkurenin meşalesinin taşıyıcıları yaşayanlar olsa da, o meşalenin ruhuna ateş üfleyenler daha çok unutulanlar oluyor.
    M. Sadık Aran, Sovyet devriminin hayatları altüst eden dağdağasından yeni kurtulmuş biri olarak çıkardığı bu derginin (Turan), münderecatında görüleceği üzere genel olarak anti-komünist bir yayın politikası takibeder. Dergide yayımlanan yazılar, Sovyet devriminin ilk yıllarında ölüm, kıyım, yokluk ve sürgünlerle dolu en yoğun kaosun numunelerini taşır. Başta kendi öz vatanı Azerbaycan olmak üzere, Türkistan’da hüküm süren kanlı sürgün ve kıyım haberleri derginin bütün sayılarında yeralır. Bir cemiyet adamı olarak o, olağanüstü azmiyle sadece dergi çıkarıp, yazı yazmakla kalmaz, aynı zamanda Finlandiya’da Türk ve Turanî kökenli kolonilerle temas kurarak, bir dizi eğitim, sosyal ve kültürel faaliyetlere de ön ayak olur. Daha sonra, gerek Finlandiya’da birlikte olduğu çevresinin yarattığı hayal kırıklıkları, gerekse Türkiye’deki şartların nispeten değişmesi üzerine, yeniden Türkiye’ye döner. Aran  önce kendisiyle aynı dertleri paylaşan kimi eski dostları, kimi yeni dostlarla kaldığı yerden yeniden mücadeleye başlamakta gecikmez. Bu eski dostların başında, hiç şüphesiz Hüseyin Nihal Atsız gelir.
M. Sadık Aran ömrünü adadığı Türklüğün hâl ve istikbâli yolunda, hayatının sonuna kadar kalemi ile olduğu kadar bedenen de mücadele etmiş bunun için değişik yayın organlarında kaleme aldığı yazılarla, dönemin siyasi iktidarlarına uyarılarda bulunmayı kendisine vazife edinmiş Azerbaycan doğumlu bir Türk ziyalısıdır. Savaş yıllarının, bütün acılarını, sıkıntılarını, büyük siyasi ve içtimai çalkantıları yaşamış olan Sadık Aran, buna rağmen, bir yol arayışına hep devam etmiştir.  Nitekim, doğumunun 125. yıldönümüne tekabül eden aziz hatırasına hürmeten Finlandiya’dan Sevil İrevanlı ve Atilla Jorma dostlarımız tarafından hazırlanan bu eserin neşrine rastlayan ve Azerbaycan’ın Ermenistan tarafından işgal edilen Karabağ’ın hilası için çarpışmaların devam ettiği şu günlerde, M. Sadık Aran’ın bir iman rüknü olarak gördüğü Karabağ’ın bağımsızlık savaşına denk gelmesi de talihin ve tarihin hoş bir sürprizi olsa gerek. Zira, M. Sadık Aran, neredeyse doğumundan ölümüne kadar hayatını adayıp, tartışmasız tek gayesi olan Azerbaycan’ın müstakilliği başta olmak üzere, bütün Türk illerinin ilelebet bağımsız ve hür payidar olmasını istemek olmuştur. Teessüf ki, o her ne kadar Azerbaycan ve diğer Türk illerinin göreceli de olsa bağımsızlığını görmese de, onun hayatına anlam veren  “Karabağ” üzerinden bağımsızlık ve hürriyet muştusu Türkiye’nin de desteğiyle neşet ediyor olmasıdır.
Elinizde bulunan bu eser, Sadık Aran’ın Finlandiya’da çıkardığı “Turan” dergisinde yayımlanan Türkçe yazıların yeniden transkipsiyonuyla, Fince yazıların tercüme edilmiş tam metnini ihtiva etmektedir. Pek tabii olarak derginin adının “Turan” olması M. Sadık Aran’ın siyasi ve edebi fikir dünyasındaki karşılığı jeopolitik bir tez değil, doğrudan doğruya “Türk Birliği”dir. İş bu sebeple, “Turan/î” kavramını ilk kullanan Finliler olmasına rağmen, dergi sayfalarında böyle bir şeye rastlayamayız. Görüleceği üzere, daha ziyade Solovki çalışma kamplarına gönderilen sürgünler olmak üzere, Sovyet devrimi sonrası Türk yurtlarından göçmenler tarafından alınan haberler ve Helsinki’de Türk kültürü ile ilgili yapılan faaliyetler yeralmaktadır.
Tam da olması gereken bir hayalin gerçekleşme aşamasında, M. Sadık Aran’ı gerek hatırasını yadetmek, gerekse milli mefkurenin tahakkuku yolunda onun vatanperver hamiyyet yolundaki cansiparane mücadelesinin gelecek nesillere örnek olması açısından günyüzüne çıkarmanın bir borç olduğu kanaatindeyiz.

Yenililklər
05.08.21
XII Qəbələ Musiqi Festivalı başa çatıb
05.08.21
Babil lövhəsində tətbiqi həndəsədən istifadə edilmənin ən qədim nümunəsi tapılıb
05.08.21
"Qobustan" jurnalının bu il üçün ikinci sayı çap olunub
05.08.21
Amerikalı vokalçı Della Milesin “Qarabağ Azərbaycandır” klipinin təqdimatı keçirilib
04.08.21
Nərmin Kamal - Gördüm mavi havada sərxoş aşiqlər...
04.08.21
Anar Kərimov Yunus Əmrə İnstitutunun nümayəndə heyəti ilə görüşüb
04.08.21
“Şərq-Qərb. Qızıl Tağ” kinomükafatının nominantlarının siyahısı açıqlanıb
04.08.21
Yazıçı Varisin “Qızıl cib saatı” romanı Türkiyədə nəşr olunub
03.08.21
Bakıda 12-ci Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalı keçiriləcək
03.08.21
Açıq havada kinosevərlər gecəsi keçirilib
03.08.21
“Üzüklər hökmdarı” serialı gələn il təqdim ediləcək
02.08.21
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı Kino Günü ənənəvi mükafatının qaliblərini elan edib
02.08.21
Xalq artisti Amaliya Pənahovanın yaşadığı binanın qarşısında barelyefi açılıb
02.08.21
Orhan Arasın Azərbaycana köç edən almanlar haqda kitabı çap olundu
02.08.21
Fariz Əhmədov: Bu il kinostudiyada istehsalı bərpa etməyə müvəffəq olduq
02.08.21
Xalq yazıçısı Kamal Abdullanın yeni romanı çap olunub
30.07.21
“Ulduz”un iyul  sayı çap olunub
30.07.21
Kristian Voqler - Yazıçının səyahəti
30.07.21
Ülviyyə Heydərova Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının qalibi olub
30.07.21
Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyinə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
30.07.21
“AMEA Hüseyn Cavidin ev-muzeyinin elmi-yaradıcı fəaliyyəti (müstəqillik illərində)” adlı monoqrafiya nəşr olunub
30.07.21
Türkiyənin Bursa şəhərində Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans başa çatıb
29.07.21
Dünya şöhrətli Dominikan musiqiçisi Conni Ventura vəfat edib
29.07.21
Milli Qəhrəman Polad Həşimovun xatirəsinə ithaf edilmiş kitabın təqdimatı keçirilib
28.07.21
“Erməni nasizmi – terror ideologiyası” kitabı nəşr olunub
28.07.21
Buker mükafatının uzun siyahısı açıqlanıb
28.07.21
XII Qəbələ Musiqi Festivalı Bakı Musiqi Akademiyasının 100 illik yubileyinə həsr olunacaq
28.07.21
Gənc caz ifaçıları üçün müsabiqə elan olunub
27.07.21
Seyran Səxavət “Nizami Gəncəvi” mükafatına layiq görülüb
27.07.21
Nizami Cəfərov - "Leyli və Məcnun"un türk dünyası - Araşdırma
27.07.21
Azərbaycanlı rəssamın əsərləri “ArtCamp Andorra” layihəsi çərçivəsində UNESCO-da nümayiş olunub
27.07.21
Keşikçidağda Tunc dövrünə aid böyük kurqanlar tapılıb
26.07.21
“Teatr və kinoteatrların açılması müzakirə olunacaq”
26.07.21
Türkiyənin Bursa şəhərində Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans keçirilir
26.07.21
Aşıq Ələsgərin şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olunacaq
26.07.21
Müslüm Maqomayev və Tofiq Quliyevin heykəlləri Bakının bu hissəsində qoyulacaq
26.07.21
Könül Nuriyeva - Vurnuxma...
16.07.21
“Seyran Səxavət” adlı biblioqrafik kitab işıq üzü görüb
16.07.21
Nizami Gəncəvi irsi Avstriya Milli Kitabxanasında
16.07.21
Anar Kərimov Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nümayəndə heyəti ilə görüşüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.