Naxçıvanın orta əsr Aza şəhərinin tarixinə və maddi mədəniyyətinə həsr edilmiş kitab nəşr olunub
17.08.20

AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeoloji irsin tarixi və nəzəriyyəsi şöbəsinin müdiri, Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində elmi tədqiqatlar aparan Xaraba Gilan arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Bəhlul İbrahimlinin “Naxçıvanın orta əsr şəhərləri: Aza (tarixi-arxeoloji tədqiqat)” monoqrafiyası “Avropa” nəşriyyatında çapdan çıxıb.

İnstitutdan bildirilib ki, monoqrafiya Naxçıvanın orta əsr şəhərlərindən biri olan Azanın tarixinin və maddi mədəniyyətinin tədqiqinə həsr edilib. E.ə. I minilliyin əvvəllərindən mixi yazılarda adı gedən Aza yaşayış yeri yalnız iki min il sonra – XIV-XVI əsrlərdə şəhər kimi mövcud olub, Osmanlı-Səfəvi müharibələri gedişində bir neçə dəfə dağıntıya məruz qalaraq şəhər statusunu itirib.

Monoqrafiyada qısa şəkildə bölgənin siyasi tarixinə də toxunulur. 1256-cı ildə Hülakü xan İsmaililəri darmadağın etdikdən sonra onlardan bir qrupu Ordubadın şərq tərəfində, Zəngəzur silsiləsinin əlçatmaz yerlərində məskən salaraq uzun müddət gizli yaşayıb, İsmaili təriqətini Naxçıvan və Maku bölgələrində yayıb. Nüsnüs kəndindəki “Qırx kimsənə” pirinin onlara aid olması haqqında fikirlər var.

Naxçıvanda geniş yayılan daha bir dini cərəyan nöqtəvilik (insan ruhunun canlılara və cansızlara keçməsi) olub. Bu cərəyan sovet dövrünün ilk vaxtlarına qədər davam edib. Orta əsr Aza şəhəri və ətrafındakı kəndlər nöqtəviliyin mərkəzi olub. Bu fikri nöqtəvilərin sitayiş etdikləri, qəbirlərin üzərinə, pirlərə, kəndlərə yaxın təpələrin üzərinə qoyulub və oraların ziyarətgaha çevrilməsinə səbəb olmuş qeyri-adi görünüşlü qara rəngli çay daşlarıdır. Aza orta əsr qəbiristanlığında, Aza pirində bu daşlar indi də durur və yerli əhali arasında onların qeyri-adi gücə malik olduğuna, gecələr gəzərək səhərlər öz yerinə qayıtdığına, hətta böyük daşların “balaladığına” inananlar var. Bu inancları, XX əsrin 20-ci illərində burada tədqiqat aparan V.M.Sısoyev və K.N.Smirnov da qeyd ediblər.

Monoqrafiyada Aza şəhərinin arxeoloji tədqiqi, indiyədək saxlanmış abidələri və onların dövrü haqqında ətraflı məlumat verilir. Maraqlıdır ki, Aza şəhərinin abidələri XIX əsrin ortalarından tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olsa da, şəhərin iç qalası haqqında indiyədək heç bir məlumat verilməmişdi. Aza şəhərinin üçqat müdafiə divarları ilə əhatə olunmuş iç qalası 2013-cü ildə Xaraba Gilan arxeoloji ekspedisiyasının tədqiqatları zamanı aşkar olunub. Hazırda şəhərin XIV-XVI əsrlərə aid abidələri içərisində beştağlı körpü, qəbirüstü daş sənduqələr, türbə və hamam az-çox salamat qalıb. Abidələrin kütləvi şəkildə dağıdılması 1828-1830-cu illərdə buraya ermənilərin köçürülməsindən sonra baş verib. Erməni tədqiqatçı S.V.Ter-Avetisyanın yazdığına görə, XIX əsrin 70-ci illərində türbənin kaşıları sökülərək, onlardan beştağlı körpünün yaxınlığında inşa olunan karvansaranın karnizində istifadə olunub.

Aza orta əsr şəhərinin istehsal etdiyi və xarici bazara çıxardığı məhsullar içərisində dövrün yazlı mənbələrində dəfələrlə adı keçən və arxeoloji tədqiqatların da təsdiq etdiyi şərabı xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Etnoqrafik tədqiqatlar göstərir ki, bölgədə 30-dan çox üzüm növü yetişdirilib.

Şəhərin geniş ticarət əlaqələrinə malik olduğunu arxeoloji qazıntılar zamanı əldə edilən numizmatik materiallar da sübut edir. Həmin materiallar içərisində Bizans sikkələri, Mardin Artuklularından Nəsirəddin Artuk Arslanın (1201-1239) adından kəsilmiş mis sikkə, Osmanlı pulları, Səfəvilərə aid sikkələr xüsusən əhəmiyyətlidir.

Aza şəhəri və ətrafında qədim zamanlardan Kəngərli tayfasının iki qolu məskunlaşmış, şəhərin iqtisadi və siyasi həyatında mühüm rol oynamışdır. 1724-cü ildə Kəngərli Mənsur bəyin qoşunu ilə Osmanlı qoşunu arasında Aza yaxınlığında olan döyüş zamanı buradakı kəndlər dağıdılıb, əhalisinin bir hissəsi öldürülüb, sağ qalanları dağlara sığınaraq sonradan başqa bölgələrdə yaşayan qohumlarının yanına köçüblər. V.N.Qriqoryevin məlumatına görə, əhali yalnız XIX əsrin əvvəllərində buraya qayıda bilib. /Azərtac/

Yenililklər
23.10.20
Fərid Hüseynin yeni kitabı çap olunub
23.10.20
Rövşən Xasayoğlu - Azərbaycan, gözün aydın...
20.10.20

Azərbaycanın dörd yazıçısının əsəri Fransada çap olunub

15.10.20
“The Role of the Personality in History” adlı VIII Uluslararası Sempozyuma davet
23.09.20
“Sufi və şeir – Osmanlı təsəvvüf şeirinin poetikası” kitabı Azərbaycan dilində nəşr olunub
23.09.20
Nobel mükafatları bu il ənənəvi qaydada təqdim edilməyəcək
23.09.20
Komiks müsabiqəsi üçün müraciətlər açıq elan edilib
23.09.20
Qazaxıstanda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Üzeyir Hacıbəyliyə həsr edilən beynəlxalq konfrans keçiriləcək
23.09.20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Bülbülə qəsəbəsindəki Uşaq İncəsənət Məktəbinin yeni binasının açılışında iştirak edib
22.09.20
Azad Qaradərəlinin kitabı rus dilidə çap olunub
22.09.20
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının növbəti nömrəsi işıq üzü görüb
22.09.20
A.P.Çexovun Yaltadakı ev muzeyindən reportaj
21.09.20
Anar Kərimov Mədəniyyət Nazirliyi yanında İctimai Şuranın seçki komissiyasının yaradılması haqqında əmr imzalayıb
21.09.20
Kənan Hacı “MÜCRÜ” ədəbiyyat dərgisinə baş redaktor təyin edildi
21.09.20
Açıq səma altında tamaşa nümayiş olunub
21.09.20
"Naxçıvan ədəbi mühiti Şərq-Qərb kontekstində" təqdim edilib
17.09.20
Ədəbiyyat İnstitutu vakant vəzifələri tutmaq üçün müsabiqə elan edir
17.09.20
"H`Ayların və Armenlərin mənşəyi" kitabı nəşr olunub
16.09.20
Nadir Əzhəri - Modernizm və postmodernizmin xüsusiyyətlərinin müqayisəsi
16.09.20
Buker mükafatının qısa siyahısı açıqlanıb
15.09.20
Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinə rəis müavini təyin edildi
15.09.20
Dövlət qoruqlarını idarəetmə səlahiyyəti Dövlət Turizm Agentliyinin Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinə verilib
14.09.20
“Filologiya və sənətşünaslıq” jurnalının növbəti nömrəsi nəşr olunub
14.09.20
Seymur Baycanın romanı Polşada nəşr edildi
14.09.20

Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli yaxın zamanlarda ucaldılacaq

14.09.20
İtaliyada 77-ci Venesiya kino festivalına yekun vurulub
11.09.20
Soylu Atalı - Doğruluğun halallığı
11.09.20
Şəkidə qədim yaşayış məskəni aşkarlanıb
11.09.20
“Azərbaycan mədəniyyətində akkulturasiya və folklor” kitabı çapdan çıxıb
11.09.20
Venesiyada ikinci “Müqəddəs Markın şiri” mükafatı təltif olunub
10.09.20
Umberto Eko - Ədəbiyyatın bəzi funksiyaları haqqında
10.09.20
Vaqif Yusifli - Elm fədaisi
10.09.20
"Axtarışlar" jurnalının yeni sayı çıxıb
09.09.20
Etimad Başkeçid - “Dost”, “dost” deyə-deyə...
09.09.20
Anar Şamil - Mənimlə danış
09.09.20
Fərid Muradzadə - Ünvana çatmayan əmanət 
09.09.20

Belçika şirkəti Fikrət Əmirovun “Kor ərəbin mahnısı” əsərinin mənimsənilməsini etiraf etdi

08.09.20
Elmi-fantastika janrında hekayə müsabiqəsi elan olunub
08.09.20
Kosmosda uzun müddət qalmağın baş beyinə təsiri araşdırılıb
08.09.20
Təranə Vahid - Uçan buludlar
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.