"Ana layla"sı ilə dünyanı ağladan, qarmonuyla İrana qarşı savaşan Rəhman Əsədullahi kimdir? - FOTOLAR
13.11.17

Sehrbazın əlləri…

Təsadüfən bir mahnı parçası dinləyəsi oldum. Qarmonda  elə bir ifa eşitdim ki, sözün düzü, mənim kimi musiqiyə həssas bir adamı təəccübləndirdi. İfa deyildi, nəsə başqa  bir şey idi.

Barmaqlar dillərə toxunduqca, yaylılan musiqi sadəcə könlümü  oxşamadı, qəmgin notlara yüklədi. Kino lenti kimi aldı-apardı, apardı…

Elə bil türkün dərdini çalırdı…

Bakıdan Təbizə, Ərdəbildən Gəncəyə, Şirvandan Urmiyaya, Dərbənddən Kərkükə, Borçalıdan Göyçəyə, Suriyadakı Türməndağına və hətta qədim Türk yurdlarına kimi yayılan şərqi….

Onun üzündəki həyəcan kövrək sözlərə düzülür, aramla deyilən üsyan dolu fikirlər akkordlar kimi səslənirdi.

“Mən azərbaycanlıyam, Tehranda doğulmuşam, Almaniya pasportu gəzdirirəm. Öz vətənimə isə dəvətlə gəlirəm”.

Onun haqqında 1990-cı ildə gedən yazıda  belə də yazılmışdı:

“Bəli, hardasa uyğunlaşdığımız bu bəla təkcə bununla bitməz. Artıq on bir ildir ki, Azərbaycan yenidən işğal olunub. Artıq on bir ildir ki, Təbrizin küçələrini hərbiçilərin çəkmələri döyəcləyir, hərbi vəziyyət qurtarmaq bilmir ki, bilmir. Xalqın mərd, cəsur oğulları, qızları təqib edilir, hamının gözü önündə güllələnir, edam olunur. Başqa ölkələrə, dünyanın bir çox şəhərlərinə üz tutan, qaçan azərbaycanlıların sayı-hesabı yoxdur. Öz evindən-eşiyindən didərgin düşənlər qürurunu itirməsə də, sınıq gəzir. Elə buna görədir ki, Rəhman bəyin barmaqlarından qopan fəryad dolu muğamlar özünün dediyi kimi,  “təslim qəmi”  deyil, xalqın fəryadıdır, xalqın üsyanıdır. Rəhman bəy çox yaxşı deyir ki, mən “Yanıq Kərəmi”ni qarmonla ifa edəndə, ona yalnız melodiya kimi baxmamışam və ya o təslim olmuş hisslərin yığnağı deyil, mənim nəzərimdə bunun alternativi var. Belə ki, cəmiyyətə etiraz, qələbəyə aparan yol kimi səslənir mənim üçün bu muğamlar. Bundan başqa deyim ki, “Yanıq Kərəm” nota bağlana bilmir. Deyərdim ki, Kərəmi namusa, qeyrətə bağlanır”.

Belə deyirdi azman kişi.

Uzun axtarışdan sonra sənətkarı tapa bildim.

Rəhman Əsədullahi…

O ağ saçlı, nurani kişinin görünüşü heç də ifasından az təsirli deyildi. Simasından çənəsinin bir hissəsi götürülsə də, əsəri, yaradıcılığı bütöv  idi, Azərbaycan idi, ən əsası milli musiqimizin ladı idi.

…1988-ci ildə AzTV ilə “Vətən” cəmiyyətinin xüsusi buraxılışı olur.

Cəmiyyət sədri ilk dəfə Azərbaycan ictimaiyyətinə Almaniyada yaşayan Rəhman haqqında məlumat verir, videolentləri göstərilir, ifaları eşitdirilir.

Orda işləyənlər qeyd edirlər ki,  AzTV bəlkə də fəaliyyətdə olduğu müddətdə bu qədər oxucu məktubu almamışdı.

Tamaşaçılar fenomenə çevirilən Rəhman haqda daha  çox bilgi istəyirlər.

Bir müddət keçir, Rəhman Bakıya, ikinci vətəninə gəlir. Təbriz kimi Bakı da qan gölündə üzür, rus işğalının acı sonluğu, dəhşətverici mənzərəni böyük sənətkarın gözünün qabağında canlandırır.

Bakıda xeyriyyə konsertləri verir, əldə etdiyi pulları qaçqın fonduna, şəhid abidələrinin ucaldılmasına sərf edir.

Kim  idi Əsədullahi Rəhman?

Güney Azərbaycan dərdi minlərlə oğlunu ölkədən didərgin salıb, Avropanın, Amerikanın elə bir nöqtəsi yoxdur ki, orda Güneydən, Təbrizdən bir türk tapmayasan.

Pişəvərinin qurduğu Azərbaycan dövlətinin dəfn edilməsindən sonra cəllad Pəhləvi şahı bizim azadlıq mübarizlərinə qanlı divan tutur, Azərbaycanı qan içində boğurlar. Daha sonra mənhus 1979-cu il molla inqilabı.

Onun özü bu haqda deyir: “Bilirsiniz, bizə nə divan tuturdular, 9 yaşında uşaq, 99 yaşında ixtiyar, hamilə qadın edam olundu. Bacımı, qardaşımı görməz  oldum. Qardaşım elə nağara çalırdı ki, elə bil inqilab eləyirdi”.

Və sonra Təbrizdən Tehrana böyük  köç başlayır.

İllər sonra, 1951-ci ilin Novruzunda, 20 martda Əsədullahi Tehranda dünyaya göz açır. Mükəmməl musiqi duyğusu və istedadı sayəsində az bir vaxtda məşhur olur.

Azərbaycanın məşhur qarmonçalanı Əli Əkər əfəndi Tehranda yaşayırdı. Balaca Rəhmanın musiqiyə olan tükənməz meylini hiss edən valideyinləri onu ustadının yanına şagird qoyurlar. Bir müddətdən sonra Rəhman artıq məşhur qarmonçalana çevrilir.

Şah devriminin ardından hakimiyyətə sahib olan molla rejiminin hədəflərindən biri də musiqiçilər olur.

Rəhman 1986-cı ildə İranı tərk etməyə məcbur qalır. O gündən sonra bir müddət  virtouz sənətkar Hamburqda yaşayır. Dünyanın 4  tərəfində: İngiltərədə, Fransada, Danimarkada, İsveçdə, Avstraliyada konsertlər  verir. Fitri istedada malik musiqiçinin babası Əbdürrəhim bəy adlı – sanlı qarmonçuymuş.

Tanınmış professor İlham Rəhimliyə müsaibəsində deyir ki,  Dayım Məmişin çalğısını xatırlayıram. Məlik dayım müharibədən əvvəl Bakıda yaşayıb, sonrakı taleyindən xəbərsizik…

(Söhbət məşhur nağara ustası Məlik Qurbanovdan gedir – 90-cı illərdən sonra Bakıda iki böyük- qohum sənətkar görüşə bilir –  Onların ayrılığının tarixi 1828-ci ilin Türkmənçay müqaviləsinin yaşı qədərdir, minlərlə qohum, qardaş, bacı sərhəddin bu tayında- o tayında qaldılar-  red.) Atam Süleymanla anam Məsturə müsiqişünast idi və çoxlu şer bilirdilər.

Azərbaycan muğamlarının hamısını sevə-sevə, yana-yana, göz yalarını ürəyinə axıda-axıda ifa edən ustad, Xalq mahnılarına, el el havalarına böyük rəğbət bəsləyir.

“Özümün Təranələr toplusundan ibarət üç bölümlü “Savalan poeması” şah jejiminin qurbanları Səməd Behrəngi ilə şair Əlirza Nabdilin (Oqtayın) xatirəsinə həsr etdiyim “Vətən” ,”Anama ithaf” əsərlərimi  demək olar ki, hər yerdə çalmışam. İranda yaşayan dostum Türkoğlunun “Bülbülüm” şerinə bəstələdiyim təranə konsertlərimin bir növ uverturasıdır. Nə qədər ki, Araz torpağımızın bağrından “sərhəd” kimi axıb, gözümüzə göz dağıdır, həmin şeir dilimizdən düşməyəcək. Həmin musiqi də barmaqlarımızdan süzüləcək…”. Hamburqda yaşayan 15 mindən artıq azərbaycanlı onun konsertləri zamanı zalları ağzına  kimi doldururmuş.

Unudulmuş illər və nəsillər

90-cı illərdə babasını axtarmaq üçün gəldiyi Bakı səfərindən sonra Rəhman Əsədullahi unudulur.

İrandan basqılar, deyilənə görə, o illərin qarşıqlığında Azərbaycana belə buraxılmaması ustadı sanki həyatdan küsdürür. Qardaşları Tehranda elitar musiqiçi sayılır. Onlar İrana gətirmək istəsələr də mümkün olmur.

İrandan qaçır, Azərbaycana qoyulmur, yaşadığı Hamburqdakı evini ermənilər yandırır. Çarəsiz qalan ustad sənətkar, Kanadaya köç edir. Burda da taleyi ondan əl çəkmir. Boğazından əməliyyat edilir və amansız xərçəngə qalib gələ bilir.

Onun haqqında bu yazını oxuyun, amma ifalarını dinləyə-dinləyə. Qarmon sanki göz yaşı tökür, barmaqlar sanki faciənin tablosunu çizir. Ağ saçları fələyə qarşı məğrurcasına dalğalanır. Tanrı ömür versin, ustad. Nəğmələrin parça-parça edilmiş xalqın himnidir, birliyinə çağırışın marşıdır.

Pərvin Abgül

Əziz Əlibəyli  /A24.az/ 

Yenililklər
27.11.20
Elnarə Qaragözova- Kamal Abdullanın postmodern nəsrində oxşar obrazı
27.11.20
Vilayət Quliyev - Kəndimizin erməniləri
27.11.20
Təranə Vahid - Qorxu çiçəkləri
27.11.20
Mərahim Nəsib - Səni də dəyişən noyabr oldu
24.11.20
Qulu Ağsəs - Ağ alınlı qızılı atların vətəni
24.11.20
“Xaqani Şirvani həyatı və yaradıcılığı” kitabı çap olunub
17.11.20
Ermənilərin alban məbədlərinə iddialarının əsas səbəbləri nədir?
17.11.20
Professor Şamil Salmanovun seçilmiş əsərləri nəşr olunub
17.11.20
Hüseyn Cavidin “Knyaz” faciəsi ilk dəfə ayrıca kitab halında nəşr olunub
17.11.20
Beynəlxalq və yerli ekspertlər Şuşaya səfər edəcəklər
17.11.20
Mədəniyyət Nazirliyinin əməkdaşları işğaldan azad edilmiş torpaqlara təhkim olunub
17.11.20
Rocer Fritsin "Maqnit insanlar" kitabı Azərbaycanda nəşr edilib
16.11.20
Gülnar Səma -  Kəndimizin könüllü şəhidi
14.11.20
Türkiyədə mühacir yazıçı və jurnalist Məmməd Sadiq Aran haqqında kitab çap olunub
14.11.20
Nadir Əzhəri: “Uçan buludlar” hekayəsində modern baxışın izləri
14.11.20
Prezident təqaüdçüsü müharibə uşaqlarına kitab həsr etdi
14.11.20
Yohannes Keskinen: “O dönəmdə Moskva yönətimi "parçala və hökm sür" siyasətini fəal bir şəkildə həyata keçirirdi”
13.11.20
Musa Yaqubdan 50 yaşlı möhtəşəm Şuşa şeiri
13.11.20
“Bəhlul” jurnalı ilk dəfə transfonelitersiya edilərək çap olunub
13.11.20
“Nobel qardaşlarının ilk uğuru” filmi ölkəmizi beynəlxalq festivalda təmsil edəcək
13.11.20
Bəstəkarlar İttifaqı “Azərbaycan bəstəkarları və musiqişünasları” layihəsi üzrə öz fəaliyyətini davam etdirir
13.11.20
TÜRKSOY-un Baş katibi: "Türk aləminin mədəniyyət xadimlərinin səsləri Şuşadan dünyaya yayılacaq"
13.11.20
Nailə Adilqızı - Ucalsın göylərə bu haqq səsimiz
12.11.20
Səadət Kərimi: “Biz birləşib, güclü və qətiyyətli olanda Tehranın da, Kremlin də polemikası dəyişir”
12.11.20
Şuşanın Tarixi Mərkəzi dünya irsi elan edilməsinə layiqdir
12.11.20
Azərbaycan ərazisində xristian dini mirasının qorunmasını daim diqqətdə saxlayacağıq
23.10.20
Fərid Hüseynin yeni kitabı çap olunub
23.10.20
Rövşən Xasayoğlu - Azərbaycan, gözün aydın...
20.10.20

Azərbaycanın dörd yazıçısının əsəri Fransada çap olunub

15.10.20
“The Role of the Personality in History” adlı VIII Uluslararası Sempozyuma davet
23.09.20
“Sufi və şeir – Osmanlı təsəvvüf şeirinin poetikası” kitabı Azərbaycan dilində nəşr olunub
23.09.20
Nobel mükafatları bu il ənənəvi qaydada təqdim edilməyəcək
23.09.20
Komiks müsabiqəsi üçün müraciətlər açıq elan edilib
23.09.20
Qazaxıstanda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Üzeyir Hacıbəyliyə həsr edilən beynəlxalq konfrans keçiriləcək
23.09.20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Bülbülə qəsəbəsindəki Uşaq İncəsənət Məktəbinin yeni binasının açılışında iştirak edib
22.09.20
Azad Qaradərəlinin kitabı rus dilidə çap olunub
22.09.20
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının növbəti nömrəsi işıq üzü görüb
22.09.20
A.P.Çexovun Yaltadakı ev muzeyindən reportaj
21.09.20
Anar Kərimov Mədəniyyət Nazirliyi yanında İctimai Şuranın seçki komissiyasının yaradılması haqqında əmr imzalayıb
21.09.20
Kənan Hacı “MÜCRÜ” ədəbiyyat dərgisinə baş redaktor təyin edildi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.