Aqşin Yenisey: “Xəstəlikdən sonra mənim yaradıcılığımın dini dəyişdi” - MÜSAHİBƏ

13.04.15

Azərbaycanın ədəbiyyatının istedadlı şairi Aqşin Yenisey müsahibə verib. O, müsahibəsində yenicə xilas olduğu ağır xəstəlikdən sonra yaşantılarından və yaradıcılığından danışıb. Aqşin sağalandan sonra indi daha bir problemlə üz-üzə qaldığını açıqlayıb. Artpress.az həmin müsahibəni sizə təqdim edir.


- Səhhətiniz necədir, xəstəlikdən sonra özünüzü necə hiss edirsiniz?

- Yaxşıyam. Qəfil qasırğaya yaxalanan karavella kimi sirroz göyərtəmdə nə vardısa hamısını süpürüb apardı. Dövlətimizin qayğısı və dostlarımızın duaları sayəsində xilas oldum. Qada görməsinlər. İndi hücrəmə çəkilib bunun əvəzini nə zamansa Azərbaycana  qaytara biləcək yazılar üzərində işləyirəm.

- Qayıdıb geriyə baxanda peşmanlıq hissi keçirirsinizmi? Ədəbiyyata, yaradıcılığa münasibətinizdə bir inciklik, küskünlük yaranmayıb ki?

- Əlbəttə, peşmanlıq, üzrxahlıq hissi var. Etdiyi səhv əməldən peşman olmayanlar əxlaqı xəstə olan adamlardı. İnsan həyatı, bir növ, zirvədən yuvarlanan qar yumağı kimidir. O, bu yolçuluğa balaca bir qartopu kimi başlayır, yuvarlandıqca yolundakı qarları, altındakı zir-zibil qarışıq özünə sarıb böyüyür. Bəzi qar yumaqları öz yükünün ağırlığına, yolun sərt enişinə dözə bilməyib yarıyolda dağılır, bəziləri isə cığır aça-aça yolun sonuna nəhəng ağ bir təpə kimi sağ-salamat gəlib çatır. Eyni qar, eyni zirvə, eyni eniş, amma açılan cığırlar fərqli.

Günahkar axtaranlar ədəbiyyatda təsadüfü olan eqoist adamlardir. Mən ədəbiyyatın dünyanın, xalqın tarixində, taleyində oynadığı rolun ağırlığını öz çəkim qədər dəqiq bilirəm. Sadə bir misal deyəcəyəm.  Ermənilərlə rusların əsgər Valeri Permyakov dartışmasında ermənilərin hay-küyünü rus tarixçlərindən biri bircə cümlə ilə xırp kəsdi. Dedi ki, ermənilərin indi yaşadıqları ərazilərdə qədim dövlətçilik iddiaları boş söhbətdir, çünki onların bu ərazilərlə bağlı heç bir tarixi ədəbiyyatı yoxdur. Yüz ildir Azərbaycan tarixçilərinin sübut etmək istədiyi faktın bir cümlə ilə ifadəsi. Ədəbiyyat tarixin yoxdursa, tarixin də yoxdu. Çar Fyodor Mixailoviçi edama məhkum etsə də, Dostoyevski Rusiyanın gələcək qüdrətini çarın özündən çox düşünürdü. Ədəbiyyatın gücü budur.  Kabab yeyib, araq içib arvadlara şeir yazmaq deyil. Mən indi özüm üçün heç nə yazmıram, yazmağa utanıram.  

- Deməli, yaxşı mənada təsir göstərib?

- Xəstəlikdən əvvəl Azərbaycanda Orta əsrlərdəki inanc formaları, təriqətlər haqqında araşdırmalar aparırdım. Məqsədim bu idi ki, təxminən, Səfəvilər dövlətinin coğrafiyası hüdudları boyunca özündə siyasi, dini, mədəni həyatı ehtiva edən bədii mətn yazım, bu coğrafiyanın mənəvi xəritəsini çəkim. Sufilik inancının sirrini axtara-axtara Hindistanın Lahora əyalətinə qədər gedib çıxmışdım. Sufi inancına görə, həyat tale və iradənin qarşıdurmasından ibarətdir və insan kamilliyə yalnız öz iradəsi ilə taleyə qarşı çıxmaqla qovuşa bilər. İradədə hər şeyin qədəri taledəkindən yüksəkdir. Məsələn, taledə məişət dostluğu olan sevgi, iradədə eşq mümkünsüzlüyünə yüksəlir, taledə itaətin cənnət həzzini yamsılayan şərbət şirinliyi iradədə şər allahını ələ salan şərab tündlüyünə çevrilir və s. Mən bu əsəri sirrozla beş aylıq  mücadilədən sonra yazdım, hələ çap olunmayıb. İnanın ki, mən xəstəxanada yalnız bir sufi kimi iradi gücümü itirməmək, ağrını yenib həzzə çevirməklə məşğul idim. Xəstəlikdən sonra mənim yaradıcılığımın dini dəyişdi. Mən indi elə bir möcüzəyə inanıram ki, onun adı insan iradəsinin gücüdür.

- Doğrudanmı, inanırsınız ki, insan iradəsi qarşısında bütün problemlər acizdir?

- Aciz deyil, əksinə müvəqqəti, cılız çətinliklər iradəni öldürür. Ona görə sufilər dərd dalınca dərd arzulayırdılar, daha ağırını, dözülməzini. Onlar dərdi, ağrını bədənlərində məğlub etməklə şər allahına qalib gələcəklərini düşünürdülər. Mən daha başıma gələnlərə bu cür yanaşıram; şər allahı ilə döyüş. Təsəvvür edin, bir ay bundan əvvəl xəstəxanadan son yoxlanışdan sevinə-sevinə qayıtdığım gün Moskvadan əmim zəng vurdu. Ukraynadakı ABŞ-Rusiya müharibəsindən sonra əksər iş adamları kimi o da xeyli borca düşüb. İndi Moskvadakı bağını və Bakıda mənim yaşadığım evini satıb borc yiyələrindən xilas olmaq istəyir. Orada vəziyyət pisdir, Rusiyada borc-xərc məsələlərinə cinayətkar dəstələr nəzarət edir. İndi Moskva Bakının XIX əsrdəki qoçuluq dövrünü yaşayır. Belə çıxır ki, Rusiya Ukrayna əraziləri ilə yanaşı, Bakıda bizim evə də soxuldu və indi yenidən kirayə-köçkün həyatına qayıtmaq lazımdı. Bu ki içkinin fəsadı deyil, yatsam yuxuma da  girməzdi ki, rus-xoxol müharibəsi bizim evdə də hiss olunacaq. Mən buna da, bundan betərlərinə də hazıram. Tale anlayışı bəzən başına gələnlərə görə təkcə insanın özünü deyil, əcdadlarını da günahlandırır, məsələn, hind şudraları kimi. Araşdırmalarımdan bu nəticəyə gəldim ki, sufilik Hindistanda şudralığa qarşı yaradılmış və Orta Şərqdə atəşpərəstliklə qaynayıb-qarışmış sosial-ictimai məzmunlu hind dini olmuşdur. Sözümün canı budur ki, rədd olsun, bütün fatalist deyingənliklər!   

- Belə çıxır ki, onda siz də müharibənin evsiz qoyduğu adamların cərgəsinə qoşulacaqsınız?

 - Belə çıxır deyəndə ki, belədir.

- Bəs nə etmək fikrindəsiniz?

- Heç nə, yenidən “Özgə qapılarına”...

- İndi nə yazırsınız?

 - Orta əsrlər Azərbaycanı haqqındakı mətni redəktə edirəm. Alkoqol depresiyasının son həddində insanda hallüsinasiyalar yaranır. İnsan yuxunu, xəyalı gerçəklik kimi yaşamağa başlayır. Təsəvvür edin, mən xəstəliyimin son günlərində evdə səhərə qədər kimlərləsə oturub söhbətlər, mübahisələr, müzakirələr edirdim. Səhər yuxudan qalxanda mənə keşik çəkmək üçün yanımda qalan qardaşımdan soruşurdum ki, axşamkı qonaqlar nə vaxt getdilər. O da rahat şəklidə “Bir az olar” deyib sakit cavablar verirdi. Belə qonaqlıqlar, kimlərisə qarşılamalar, yolasalmalar, demək olar ki, hər gecə olurdu. Müalicədən sonra qardaşım danışır ki, hamısı yalan idi. Sənin yanına heç kim gəlmirdi, sən heç kimlə görüşmürdün, yola salmırdın. Öz-özünə oturub gözünə görünən kimlərləsə saatlarla söhbət edirdin, hətta qalxıb kimisi qapıdan ötürüb geri qayıdırdın. Qayıdıb sönmüş televizorda, guya, Barış Mançoya, futbola, kinoya baxırdın. Axırda da oturduğun yerdə yuxuya gedirdi. Qardaşım bunların hamısını qonşu otaqdan görürmüş. Hətta deyir ki, bir gecə otağında Misir qullarını danlayırdın ki, nə vaxta qədər daş daşıyacaqsınız. O günlərdə mənim həqiqət kimi yaşadığım şeylər hamısı yalan, xəyal imiş. İndi həmin hallüsinasiyaları yadıma sala-sala insanın öz xəyallarını, fantaziyalarını gerçəklik kimi yaşaması haqqında bir yazı yazıram. Özümə də qorxulu gəlir. Yeganə istəyim Bulqakovun təsirinə düşməməkdir.

/qafqazinfo.az/

Yenililklər
23.10.20
Fərid Hüseynin yeni kitabı çap olunub
23.10.20
Rövşən Xasayoğlu - Azərbaycan, gözün aydın...
20.10.20

Azərbaycanın dörd yazıçısının əsəri Fransada çap olunub

15.10.20
“The Role of the Personality in History” adlı VIII Uluslararası Sempozyuma davet
23.09.20
“Sufi və şeir – Osmanlı təsəvvüf şeirinin poetikası” kitabı Azərbaycan dilində nəşr olunub
23.09.20
Nobel mükafatları bu il ənənəvi qaydada təqdim edilməyəcək
23.09.20
Komiks müsabiqəsi üçün müraciətlər açıq elan edilib
23.09.20
Qazaxıstanda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Üzeyir Hacıbəyliyə həsr edilən beynəlxalq konfrans keçiriləcək
23.09.20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Bülbülə qəsəbəsindəki Uşaq İncəsənət Məktəbinin yeni binasının açılışında iştirak edib
22.09.20
Azad Qaradərəlinin kitabı rus dilidə çap olunub
22.09.20
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının növbəti nömrəsi işıq üzü görüb
22.09.20
A.P.Çexovun Yaltadakı ev muzeyindən reportaj
21.09.20
Anar Kərimov Mədəniyyət Nazirliyi yanında İctimai Şuranın seçki komissiyasının yaradılması haqqında əmr imzalayıb
21.09.20
Kənan Hacı “MÜCRÜ” ədəbiyyat dərgisinə baş redaktor təyin edildi
21.09.20
Açıq səma altında tamaşa nümayiş olunub
21.09.20
"Naxçıvan ədəbi mühiti Şərq-Qərb kontekstində" təqdim edilib
17.09.20
Ədəbiyyat İnstitutu vakant vəzifələri tutmaq üçün müsabiqə elan edir
17.09.20
"H`Ayların və Armenlərin mənşəyi" kitabı nəşr olunub
16.09.20
Nadir Əzhəri - Modernizm və postmodernizmin xüsusiyyətlərinin müqayisəsi
16.09.20
Buker mükafatının qısa siyahısı açıqlanıb
15.09.20
Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinə rəis müavini təyin edildi
15.09.20
Dövlət qoruqlarını idarəetmə səlahiyyəti Dövlət Turizm Agentliyinin Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinə verilib
14.09.20
“Filologiya və sənətşünaslıq” jurnalının növbəti nömrəsi nəşr olunub
14.09.20
Seymur Baycanın romanı Polşada nəşr edildi
14.09.20

Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli yaxın zamanlarda ucaldılacaq

14.09.20
İtaliyada 77-ci Venesiya kino festivalına yekun vurulub
11.09.20
Soylu Atalı - Doğruluğun halallığı
11.09.20
Şəkidə qədim yaşayış məskəni aşkarlanıb
11.09.20
“Azərbaycan mədəniyyətində akkulturasiya və folklor” kitabı çapdan çıxıb
11.09.20
Venesiyada ikinci “Müqəddəs Markın şiri” mükafatı təltif olunub
10.09.20
Umberto Eko - Ədəbiyyatın bəzi funksiyaları haqqında
10.09.20
Vaqif Yusifli - Elm fədaisi
10.09.20
"Axtarışlar" jurnalının yeni sayı çıxıb
09.09.20
Etimad Başkeçid - “Dost”, “dost” deyə-deyə...
09.09.20
Anar Şamil - Mənimlə danış
09.09.20
Fərid Muradzadə - Ünvana çatmayan əmanət 
09.09.20

Belçika şirkəti Fikrət Əmirovun “Kor ərəbin mahnısı” əsərinin mənimsənilməsini etiraf etdi

08.09.20
Elmi-fantastika janrında hekayə müsabiqəsi elan olunub
08.09.20
Kosmosda uzun müddət qalmağın baş beyinə təsiri araşdırılıb
08.09.20
Təranə Vahid - Uçan buludlar
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.