Salam Sarvan: "Poeziyamızın klassiklərini öldürmək zamanı çoxdan çatıb"
20.12.13

- Sizi müasir şeirimizin Salamı - ilki, novatoru hesab etmək olar?

 

- Düzü, bu cür təhlillər aparmamışam, mən sadəcə şeir yazmışam və bu şeirin ədəbiyyatşünaslıq baxımından, hansı ölçülərdə olmasıyla maraqlanmamışam.

 

- "Boğulmaq da olmur, dayazdı dünya".  Dünya dayazdır, yoxsa biz yaxşı üzgüçüyük?

 

- Misradan kənara çıxaq: əslində dünya dərindir, bizsə, sanki onun sahilində yaşamaqdayıq. Sanki içinə girməmişik.

 

- Salam Sarvan yaradıcılığında "saat fəlsəfəsi". Bir çox şeirinizdə saat sözü, zaman məfhumu işlənib. Planlı iş görməyi sevdiyiniz, itirdiyiniz zamana heyfsilədiyiniz, yoxsa, qocalıqdan qorxduğunuz üçün?

 

- Planlı heç nə eləmirəm. Əslində, zaman itkisi deyilən bir şey yoxdur. Yəni, yaşayıb “geridə qoyduğumuz” keçmiş də həmişə bizimdir, həmişə bizimlədir. Eləcə, qarşıdakı gələcək də uzaqda, kənarda deyil, elə, indiki yaşantılarımızın içindədir. Məsələn, təzə şeirlərdən birində belə məqam var: noolsun ki, hələ gələcəyin telefonunu gəzdirmirik, gələcəyin günəşi altında ki gəzirik. Yəni, gələcəkdən böyük gözləntilər sadəlövhlükdü. Gələcəkdə xırda şeylər dəyişə bilər: məsələn, yaşımızın rəqəmi artar, saç düzümümüzün dəbi dəyişər, paltaryuyan maşın bir az da təkmilləşər... Amma keçmişin də, gələcəyin də böyük dəyərlərini biz, indiki həyatımızda da yaşayırıq. Qocalıqdansa qorxmuram. Bilirəm ki, qocalmayacağam.

 

- Oyun oynamaq çətindi,  sözlə oynamaq?

 

 - Hər ikisi asandır. Bilirsən, elə oyunlar var ki, onlarda qələbə olmur. Yəni, hesab olmur. Əslində, ədəbiyyat da həyat kimi hesabsız, yəni, məğlubiyyətsiz və qələbəsiz oyundur. Hərçənd, indi baxanda görürəm ki, həyatda da, ədəbiyyatda da oynadığım bütün oyunlara qambit başlanğıcıyla başlamışam. Qambit şahmat terminidi, oyun başlayan kimi ilk gedişdən qurban verirsən.

 

- Məğlub olmağı bacarırsınız?

 

- Revanş imkanı həmişə var, deyə məğlubiyyət deyilən şey də yox. Ümumən, qisasçılığı təbii hiss sayıram.

 

- Şəxsiyyət yaradıcılığa nə dərəcədə təsir edir? Salam Sarvan hansı şeirlərində var? Bəs hansılarda başqasını yazıb?

 

- Bu suala çox cavab vermişəm. Təkrar olsa da, qoy yenə deyim: oxucuya elə gəlir ki, şair bütün şeirlərində özüdür, öz taleyi ilə, öz yaşantılarıyladır. Ancaq belə ola bilməz, çünki yazdığımız şeirlər müxtəlif dağınıq düşüncə qatlarının nəticəsidir, bəziləri heç müəllifin öz yaşantıları deyil. Məsələn, sənə misralar deyirəm: Kəndiri rezinmiş dar ağacımın, bəxtəvər başıma, hələ dartılır. Ana, məni basdırarsan boyumu soxduğun yerə. Dərdin doqquzuncu mərtəbəsində, bizim gözümüzdə saatnandı su. Bunlar bir vaxtlar ənənəvi şeirimizi doldurmuş "ölüm", "dərd", "göz yaşı", "sevgi" pafosuna ironiyadır. Amma ironiyasız, müəyyən yaşantılardan yaranan məqamlar da var. Məsələn: Hər şeyi, hamını unutmaqla ölü kimi bir şeysən. Təkcə soyuducunun fasiləli səsidi həyatı arabir yadına salan. Elə məqamlar da var ki, həyatilikdən uzaq, təxəyyül kombinasiyalarıdır. Onları ədəbiyyat yuxuları da hesab eləmək olar. Məsələn: Öləsən... gözünü qapaya bir qız əlləri, bu, sənin ilk qadın sığalın ola!   Elə şeirlər də var ki, sadəcə, müşahidədən gəlir:   Zibil qutularından hər gün çörək tullantılarını yığan bomj bu dəfə tullanmış solğun gülləri yığırdı qadınına bağışlamaqçün. Nəhayət, söz oyunları:

 

Sənə deyiləsi deyil sənə deyiləsi sözüm.

 

Yəni, iki cür şeir oxucusu var: biri heç vaxt şeirə sənət meyarlarından yanaşmır və məncə, o bu mənada yarımhaqlıdır. O, şeirdəki enerjinin yarısını almaq istəyir  – ruhi, mənəvi zövqü alır, amma estetik zövq barədə düşünmür. O biri isə əksinə, şeirin estetik yükünə diqqət yetirir, amma oxuduğunu içinə salmır.

 

- Təzəlikcə “Sevgi şeirimizdə mevgi” adlı silsilə yazılar yazmağa başlamısınız. Həmin yazılarda Azərbaycan poeziyasının  uzun zaman “cananın tükünə” ilişib qalmasını lağa qoyursunuz. Bildiyimiz kimi, bu gün ənənə olan şey nə vaxtsa, novatorluq olub. Bəs Salam Sarvan poeziyasında elə bir mövzu varmı ki, bu gün üçün novator olub, 100-200 il sonra xələfləri tərəfindən tənqid olunsun? Yoxsa, həmişə aktual olacağını düşünür?

 

- Belə danışaq da, məncə, elə ədəbi irs var ki, onu tənqid eləmək də mənasız işdi. Yaşamayan şeirləri öldürmək lazım. Yəni, “tük”dən asılı poeziyamızın klassiklərini öldürmək zamanı çoxdan çatıb. Onların əksəriyyətini dərsliklərdən, tədris sistemindən çıxartmaq lazımdı. Lap heykəllərini də yığışdırsalar, pis olmaz. Həm də, bu cəfəngiyyatın dissertasiya, diplom işi-filan kimi məsələlərdə mövzu kimi seçilməsinə də gərək yol verilməsin. Özümə qalanda, bütün zamanları doldurmaq kimi düşük bir niyyətim yoxdu.  

 

- Paradoks: "Humanist şair, qatil oldu".

 

- Kim deyir ki, mən humanist şairəm?!

 

- Humanist insan olmaya bilərsiniz, amma məncə, humanist şairsiniz. Ümumiyyətlə, insan qətllərinə necəsə haqq qazandırmaq mümkündürmü?

 

- Bu yaxında bir şey oxudum, deyəsən, Konfutsidən idi, deyir ki, insanları niyə öldürürsünüz, bir az da gözləyin, özləri onsuz da öləcəklər.

 

- Son dövrlər, abı-havasına uyğun sərbəst şeirləriniz var. Sizcə, sizdə hecada yazmaq daha uğurlu alınır, ya sərbəstdə?

 

- Sərbəst şeirləri təkcə son dövrlər yox, 90-cı illərdə də yazmışam. Onları miniatürlər də hesab eləmək olar. Hal-qəziyyə budu ki, indiyədək janrından, formasından asılı olmayaraq nə yazmışamsa, deyilənə görə, hamısı alınıb. Hətta cavanlıqda yazdığım sevgi məktubları da, hətta partiyada işləyəndə yazdığım siyasi bəyanat mətni də. (gülür)

 

- Yazıçı eqosu, iddiası haqda fikrinizi bilmək istərdim.

 

- Bədii mətn elə eqodur, iddiadır başdan-ayağa. Gəlin hesab eləyək ki, “ədəbi əxlaq”  deyilən bir şey var. Bu halda mən yazıçının yox, yazının iddiasını “ədəbi əxlaqa” uyğun sayıram.

 

- Qatarlar relsdən çıxıb, qəza törədəndə, Azadlığa çıxır, bəs siz?

 

- Mən daha çatmışam, qəza mümkün deyil. Bu heç, bu, zarafatdı. Yazdığım şeirlərin misraları üstündə qurulmuş suallara cavab vermək, çətindi mənimçün.

 

- Hansı ayrılıq üzündən səssiz yaşar balıqlar?

 

- Bu cür poetik suala cavab da poetik olacaq, təbii ki. Bəlkə də, yarandıqlarıyçün, yəni "yox"dan "var" olduqlarıyçün, yəni yoxluqlarından ayrıldıqlarıyçün.

 

- Həyata praqmatik baxan şair necə olur ki, şeirdə hisslərə bu qədər önəm verir?

 

- Həyata praqmatik baxmağıma baxma, hisslərlə görürəm. (gülür)

 

- Hələlik son sözünüz.

 

- Səyahətə çıxmaq lazımdır.

 

- Mən, yoxsa siz?

 

- Mən. Sən hələ vətəndə doyunca yaşamamısan...

 

- Birdəfəlik “səyahətlə” aranız necədir? Başqa ölkədə yaşamağa getmək, mühacirət...

 

- Məndə bu alınmayacaq, güman ki. Amma gedənləri anlayıram. Dünyanı görmək, dünyaya qarışmaq lazımdı ki, öləndə “dünyadan getdi” ifadəsi məntiqi səslənsin. Biz heç e, biz öləndə dünyadan yox, uzaqbaşı 4-cü mikrorayondan getmiş olacağıq. Dünyanı gördük ki?! /1937.az/

Yenililklər
02.12.20
İntiqam Yaşarın Təbrizdə kitabı çap olunub
02.12.20
Günel Natiqin "Ədəbi talelər” kitabı çapdan çıxıb
02.12.20
Küyülü Nəccari Səid - Ah, Pikasso!
27.11.20
Elnarə Qaragözova- Kamal Abdullanın postmodern nəsrində oxşar obrazı
27.11.20
Vilayət Quliyev - Kəndimizin erməniləri
27.11.20
Təranə Vahid - Qorxu çiçəkləri
27.11.20
Mərahim Nəsib - Səni də dəyişən noyabr oldu
24.11.20
Qulu Ağsəs - Ağ alınlı qızılı atların vətəni
24.11.20
“Xaqani Şirvani həyatı və yaradıcılığı” kitabı çap olunub
17.11.20
Ermənilərin alban məbədlərinə iddialarının əsas səbəbləri nədir?
17.11.20
Professor Şamil Salmanovun seçilmiş əsərləri nəşr olunub
17.11.20
Hüseyn Cavidin “Knyaz” faciəsi ilk dəfə ayrıca kitab halında nəşr olunub
17.11.20
Beynəlxalq və yerli ekspertlər Şuşaya səfər edəcəklər
17.11.20
Mədəniyyət Nazirliyinin əməkdaşları işğaldan azad edilmiş torpaqlara təhkim olunub
17.11.20
Rocer Fritsin "Maqnit insanlar" kitabı Azərbaycanda nəşr edilib
16.11.20
Gülnar Səma -  Kəndimizin könüllü şəhidi
14.11.20
Türkiyədə mühacir yazıçı və jurnalist Məmməd Sadiq Aran haqqında kitab çap olunub
14.11.20
Nadir Əzhəri: “Uçan buludlar” hekayəsində modern baxışın izləri
14.11.20
Prezident təqaüdçüsü müharibə uşaqlarına kitab həsr etdi
14.11.20
Yohannes Keskinen: “O dönəmdə Moskva yönətimi "parçala və hökm sür" siyasətini fəal bir şəkildə həyata keçirirdi”
13.11.20
Musa Yaqubdan 50 yaşlı möhtəşəm Şuşa şeiri
13.11.20
“Bəhlul” jurnalı ilk dəfə transfonelitersiya edilərək çap olunub
13.11.20
“Nobel qardaşlarının ilk uğuru” filmi ölkəmizi beynəlxalq festivalda təmsil edəcək
13.11.20
Bəstəkarlar İttifaqı “Azərbaycan bəstəkarları və musiqişünasları” layihəsi üzrə öz fəaliyyətini davam etdirir
13.11.20
TÜRKSOY-un Baş katibi: "Türk aləminin mədəniyyət xadimlərinin səsləri Şuşadan dünyaya yayılacaq"
13.11.20
Nailə Adilqızı - Ucalsın göylərə bu haqq səsimiz
12.11.20
Səadət Kərimi: “Biz birləşib, güclü və qətiyyətli olanda Tehranın da, Kremlin də polemikası dəyişir”
12.11.20
Şuşanın Tarixi Mərkəzi dünya irsi elan edilməsinə layiqdir
12.11.20
Azərbaycan ərazisində xristian dini mirasının qorunmasını daim diqqətdə saxlayacağıq
23.10.20
Fərid Hüseynin yeni kitabı çap olunub
23.10.20
Rövşən Xasayoğlu - Azərbaycan, gözün aydın...
20.10.20

Azərbaycanın dörd yazıçısının əsəri Fransada çap olunub

15.10.20
“The Role of the Personality in History” adlı VIII Uluslararası Sempozyuma davet
23.09.20
“Sufi və şeir – Osmanlı təsəvvüf şeirinin poetikası” kitabı Azərbaycan dilində nəşr olunub
23.09.20
Nobel mükafatları bu il ənənəvi qaydada təqdim edilməyəcək
23.09.20
Komiks müsabiqəsi üçün müraciətlər açıq elan edilib
23.09.20
Qazaxıstanda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Üzeyir Hacıbəyliyə həsr edilən beynəlxalq konfrans keçiriləcək
23.09.20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Bülbülə qəsəbəsindəki Uşaq İncəsənət Məktəbinin yeni binasının açılışında iştirak edib
22.09.20
Azad Qaradərəlinin kitabı rus dilidə çap olunub
22.09.20
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının növbəti nömrəsi işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.