Azər Abdulla ilə MÜSAHİBƏ
20.06.13

- Azər müəllim, şeirlərinizi oxudum, Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi sizin şeirlərinizdə də görünür. Ümumiyyətlə, həmin ənənəni istər şeir sistemi baxımdan, istərsə də poeziyanın başqa tərəflərində labüd edən nədir?

- Fərid bəy, vaxtın son zamanlar çox yeyin axıb getdiyi bir dönəmdə şeirlərimi oxumağa macal tapdığına görə sənə təşəkkür edirəm. “Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi” məsələsinə gəldikdə mən yaşda olan gənclərin bir qismi 60-cı illərdə, nə gizlədim, heca formasında yazılan şeirə “barmaqarası” baxırdıq. O dövrdə Rəsul Rza, Nazım Hikmət, Orxan Vəli, Nezval, Yevtuşenko, Voznesevnski, Oljas Süleymenov, Jak Prever, Pablo Neruda, Uitmen... həvəslə, sevgiylə, mən deyərdim acgözlüklə oxuduğumuz şairlər idi. Ancaq bunların sırasında Nazım Hikmət, Rəsul Rza, Türkiyədə sacayaq adlanan Orxan Vəli, Oktay Rifət, Cövdət Anday doğma dilimizdə olduğundan onları daha çox oxuyurduq. Bu gözəl şairlərdən təsirlənməmək mümkünsüz idi. Ancaq yaşımın müəyyən vaxtında anladım, gözəl şeir hər formada yarana bilər. Əgər qafiyə çeynənmiş, ərpimiş deyilsə məncə, heca şeirində musiqilik daha çox duyulur. Sərbəst şeir gələnəyi bu gün də davam edir, gənclərin çoxu şerin bu formasına daha çox üstünlük verir. 

- Nəsr əsərlərinizdə dil çox aydındır və çox rahat oxunur. “Şəftəli qoxusu” povestinizdə isə daha çox dil keyfiyyətinə nail olmusunuz. Sizcə, yazı dili, düşünülmüş şəkildə yaranır, yoxsa bu uydurmadır, olan elə ideyanın dilidir?

- Məncə “yazı dili” dediyin məsələyə standart qəlib kimi yanaşmaq düzgün deyil. İstər hekayə, istər povest, roman, yaxud esse olsun, əksər hallarda eyni yazıçının ayrı-ayrı nəsr əsəri poetiklik, lirizm, intonasiya baxımından bir-birindən seçilir. Bu seçilmə təkcə mövzu ilə deyil, yazıçının hansı ovqatla, hansı halla işləməsindən də asılıdı.

- Yazıçılıq kontekstində oğlunuz Alpay Azərlə "atalar oğullar" problemi yaşayırsınızmı, yazar kimi münasibətləriniz necə qurulub?

- Əgər “atalar, oğullar” problemi təsdiqlənibsə, hamıda olduğu kimi bizdə də bu münasibət bəzən özünü biruzə verir. Yazılarımızı bir-birimizə oxuyuruq. Bəzən mənim çox bəyəndiyim kiminsə bir yazısı Alpaya adi gəlir, bəzən də onun göylərə qaldırdığı kiminsə bir hekayəsini mən bəyənmirəm. Öz yazılarımız barədə də belə hallar olur. Hər ikimiz bir-birimizə daha çox tənqidi yanaşırıq.

- Sizin hekayələriniz daha çox emosionaldır, Alpayda isə müasir rus nəsrinə xas "soyuq ağıl"la dərk etmə daha çox nəzərə çarpır. İstərdim bu barədə danışasınız.

- Fərid bəy, sənin özünə, yaxud oxuculara emosionalmı, yoxsa dediyin kimi “soyuq ağılla” yazılmış əsərdən hansını bəyəndiyini, həvəslə oxuduğunu bilmirəm. Deyilənə görə (deyilənlə mən də razıyam) zahirən Alpay atasına oxşayır. Ancaq düşüncə, xarakter, xasiyyətcə çox seçilir. Görünür yazıdakı bu fərq də iç-daxili aləmlə daha çox bağlıdır. Bunu da qeyd etmək yerinə düşər, Alpay səkkiz il Sankt-Peterburq şəhərində yaşayıb, rus mühitini, rus dilini məndən yaxşı bilir, rus yazıçılarını çox oxuyur. Ancaq Alpayın yazılarındakı yumor, dediyin o “soyuqluğu” istiləşdirir.

- "Qəmərlidən keçən qatar" povestinizlə Mopassanın "Gonbul" hekayəsi arasındakı yaxınlığı hiss etmisizmi? Hər iki əsərdə müharibə xətti görünür və “Gonbul” hekayəsində bir qadının timsalında fransız xalqının təhqir olunması var, sizin əsərinizdə də bir kişinin timsalında azərbaycanlıların.

- Sualından aydın olur, “Qəmərlidən keçən qatar”ı diqqətlə oxumusan. Ancaq hayıf, yazının başlanğıcında mötərizədəki “Olay Ermənistan zəlzələsindən on iki il öncə olub” yazısı gözündən qaçıb. Mənim hekayəmdəki əhvalat erməni-azərbaycanlı savaşından qabaq, yəni ötən yüz ilin yetmişinci illərinin sonlarında baş verir. Savaşın öz qanunları var, döyüşdə iştirak edən insanların bambaşqa hal-xasiyyətləri olur. Psixoloji baxımdan dinc dövrdə öldürən adamın suçuyla savaş zamanı öldürən əsgərin günahını eyniləşdirmək mümkün deyil. Əgər bir əsərin hansısa anı, yaxud məqamı başqa bir yazıçının hekayə, ya romanındakı assosiativ bir xarakteri, yaxud bir vəziyyəti yada salırsa, buna oxşarlıq demək, məncə, düzgün olmazdı. Haqqında danışdığın mənim yazımla Moppasanın “Gonbul” əsərindəki oxşarlıq, novdandan asılan buzun ucundan bir-bir düşən damcılarla ağlayan adamın gözündən axan göz yaşları qədərdir.

- Saytlardan oxudum, 2012-ci ildə Moskvada keçirilən “Russkaya premiya” əbədi müsabiqəsində dünyanın 36 ölkəsindən dörd yüz müəllif öz əsəriylə iştirak edirdi. Orda sizin “Qəmərlidən keçən qatar” əsəriniz iyirmiliyə düşmüşdü. Nüfuzlu ədəbiyyatçıların fikrincə, elə mənim də fikrimcə bu yazı başdan-başa kino materialdır. Siz necə, bu barədə düşünmüsünüzmü?

- Şişirtmə olmasın, bu sözü, yəni dediyin yazının aktuallığını, kinoya yatımlığını mənə çox tanınmış yazıçılar, ədəbiyyat və kino sənətinin biliciləri, rejissorlar, aktyorlar söyləyiblər. Mən də etmədim tənbəllik, prezidentin adına məktub yazdım. Məktubuma baxılması üçün Prezident Aparatından Mədəniyyət Nazirliyinə sorğu göndərildi. İki ay ötəndən sonra Mədəniyyət Nazirliyinin Kinematoqrafiya şöbəsindən zəng gəlib ev ünvanımı soruşanda dalağım sancdı. Məsələnin xeyrimə olmayacağı ürəyimə damdı. Yenə iki ay ötdü, cavab almadığımdan maraq üçün özüm nazirliyin kino şöbəsinə getdim. Şöbənin müdiri məktubu çoxdan yolladıqlarını söylədi. Məndən ssenarimin sinopsisini istədilər, yazıb verdim. Sağ olsunlar, bu dəfə dörd-beş gün ötəcək rəylərini bildirdilər, dedilər ki, azərbaycanlılar təhqir olunub aşağılandığından və aciz təsvir olunduğundan sizin əsəriniz bizi qane etmədi...

Burda haqqında söhbət gedən yazımı oxumayan oxuculara aydınlıq üçün qısaca bir cümlə deməliyəm. Həyatı boyu Ermənistanda ermənilərin basqısı altında böyümüş bir Azərbaycan ailəsi (qoca ata, onun cansız-cələfsiz oğlu, oğlanın gənc qadını və yeddi yaşlı qızı) bir vaqon deyil, bir “sastav” erməniylə dolu qatarla İrəvandan yola düşüb yaşadığı Meğri rayonuna gələrkən ermənilərin təhqirinə məruz qalırlar. Gənc oğlan ailəsini düşündüyündən, dalaşarsa ailəsinin başsız qalacağını fikirləşərək, həm də lap elə qorxaraq “qəhrəmanlıq“ göstərməkdən vaz keçməli olur.

Kino şöbəsinin müdiri Yusif müəllimin bu iradını eşidəndə ətim ürpəşsə də - Məndən, ötən yüz ilin 20-30-uncu illərinin qəhrəman, qorxmaz, əyilməz, ağlamayan komsomol obrazını yaratmağımı istəyirsiniz?- soruşdum, sonra əlavə elədim:- Yusif müəllim, siz söylədiklərinizi, ssenari barədə rəyinizi yazılı şəkildə verə bilərsinizmi? «Yox, verə bilmərəm» - dedi. Yusif müəllimdən dünyalarca məşhur yəhudi rejissoru Stiven Spilberqin “Şindlerin siyahısı” filmindən - filmboyu yəhudilərin təhqir olunması göstərilir - xəbəri olub-olmadığını soruşmaq istədim. Düşündüm, onun verəcəyi cavabın nə mənim yazıma dəxli var, nə də Azərbaycan kino sənətinə. /kaspi.az/

Yenililklər
27.11.20
Elnarə Qaragözova- Kamal Abdullanın postmodern nəsrində oxşar obrazı
27.11.20
Vilayət Quliyev - Kəndimizin erməniləri
27.11.20
Təranə Vahid - Qorxu çiçəkləri
27.11.20
Mərahim Nəsib - Səni də dəyişən noyabr oldu
24.11.20
Qulu Ağsəs - Ağ alınlı qızılı atların vətəni
24.11.20
“Xaqani Şirvani həyatı və yaradıcılığı” kitabı çap olunub
17.11.20
Ermənilərin alban məbədlərinə iddialarının əsas səbəbləri nədir?
17.11.20
Professor Şamil Salmanovun seçilmiş əsərləri nəşr olunub
17.11.20
Hüseyn Cavidin “Knyaz” faciəsi ilk dəfə ayrıca kitab halında nəşr olunub
17.11.20
Beynəlxalq və yerli ekspertlər Şuşaya səfər edəcəklər
17.11.20
Mədəniyyət Nazirliyinin əməkdaşları işğaldan azad edilmiş torpaqlara təhkim olunub
17.11.20
Rocer Fritsin "Maqnit insanlar" kitabı Azərbaycanda nəşr edilib
16.11.20
Gülnar Səma -  Kəndimizin könüllü şəhidi
14.11.20
Türkiyədə mühacir yazıçı və jurnalist Məmməd Sadiq Aran haqqında kitab çap olunub
14.11.20
Nadir Əzhəri: “Uçan buludlar” hekayəsində modern baxışın izləri
14.11.20
Prezident təqaüdçüsü müharibə uşaqlarına kitab həsr etdi
14.11.20
Yohannes Keskinen: “O dönəmdə Moskva yönətimi "parçala və hökm sür" siyasətini fəal bir şəkildə həyata keçirirdi”
13.11.20
Musa Yaqubdan 50 yaşlı möhtəşəm Şuşa şeiri
13.11.20
“Bəhlul” jurnalı ilk dəfə transfonelitersiya edilərək çap olunub
13.11.20
“Nobel qardaşlarının ilk uğuru” filmi ölkəmizi beynəlxalq festivalda təmsil edəcək
13.11.20
Bəstəkarlar İttifaqı “Azərbaycan bəstəkarları və musiqişünasları” layihəsi üzrə öz fəaliyyətini davam etdirir
13.11.20
TÜRKSOY-un Baş katibi: "Türk aləminin mədəniyyət xadimlərinin səsləri Şuşadan dünyaya yayılacaq"
13.11.20
Nailə Adilqızı - Ucalsın göylərə bu haqq səsimiz
12.11.20
Səadət Kərimi: “Biz birləşib, güclü və qətiyyətli olanda Tehranın da, Kremlin də polemikası dəyişir”
12.11.20
Şuşanın Tarixi Mərkəzi dünya irsi elan edilməsinə layiqdir
12.11.20
Azərbaycan ərazisində xristian dini mirasının qorunmasını daim diqqətdə saxlayacağıq
23.10.20
Fərid Hüseynin yeni kitabı çap olunub
23.10.20
Rövşən Xasayoğlu - Azərbaycan, gözün aydın...
20.10.20

Azərbaycanın dörd yazıçısının əsəri Fransada çap olunub

15.10.20
“The Role of the Personality in History” adlı VIII Uluslararası Sempozyuma davet
23.09.20
“Sufi və şeir – Osmanlı təsəvvüf şeirinin poetikası” kitabı Azərbaycan dilində nəşr olunub
23.09.20
Nobel mükafatları bu il ənənəvi qaydada təqdim edilməyəcək
23.09.20
Komiks müsabiqəsi üçün müraciətlər açıq elan edilib
23.09.20
Qazaxıstanda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Üzeyir Hacıbəyliyə həsr edilən beynəlxalq konfrans keçiriləcək
23.09.20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Bülbülə qəsəbəsindəki Uşaq İncəsənət Məktəbinin yeni binasının açılışında iştirak edib
22.09.20
Azad Qaradərəlinin kitabı rus dilidə çap olunub
22.09.20
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının növbəti nömrəsi işıq üzü görüb
22.09.20
A.P.Çexovun Yaltadakı ev muzeyindən reportaj
21.09.20
Anar Kərimov Mədəniyyət Nazirliyi yanında İctimai Şuranın seçki komissiyasının yaradılması haqqında əmr imzalayıb
21.09.20
Kənan Hacı “MÜCRÜ” ədəbiyyat dərgisinə baş redaktor təyin edildi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.